161 views

Վահանաձեւ գեղձի հիվանդությունները բավականին տարածված են Հայաստանում: Դրանց առաջացման պատճառների, տեսակների եւ բուժման վերաբերյալ Doctors.am -ը զրուցել է էնդոկրինոլոգ Լուսինե Աղաբաբյանի հետ: Վահանաձեւ գեղձը մեր օրգանիզմի ամենակարեւոր գեղձերից մեկն է: Այն կշռում է 20-30 գրամ, որը էնդոկրին գեղձերի համար բավականին մեծ է համարվում: Տեղակայումը՝ պարանոցի առաջային պատին՝ շնչափողից առաջ: Այն շատ նման է թիթեռի, եւ եթե պացիենտի մոտ գեղձը մեծանում է, պարանոցի վրա վիզուալ տեսնում ենք այն: Վահանաձեւ գեղձը մեր օրգանիզմին անհրաժեշտ յոդի պաշարն է հավաքում եւ նրանից սինթեզում հորմոններ: Հիմնական հորմոններն են թիրոքսինը (T4), տրիյոդթիրոնինը (T3), կալցիտոնինը: Այս հորմոններն անհրաժեշտ են մարդուն բեղմնավորման օրվանից սկսած մինչեւ կյանքի վերջին օրը: Վահանագեղձի հորմոնները պատասխանատու են երեխայի աճի, մտավոր եւ ֆիզիկական զարգացման, հետագայում ձվազատման, լիբիդոյի, կալցիումի փոխանակության համար: Հատկանշական է, որ վահանաձեւ գեղձի խնդիրներ ունեցող մարդիկ շատ հաճախ դիմում են այլ մասնագետների, օրինակ՝ փորկապության դեպքում՝ գաստրոէնտերոլոգի, անպտղության դեպքում՝ գինեկոլոգի, էմոցիոնալ լաբիլ վիճակներով՝ նյարդաբանի, լիբիդոյի խնդրով՝ ուռոլոգի եւ սեքսապաթոլոգի: Իհարկե, բժիշկների թիմային աշխատանքի արդյունքում հիվանդը ուղորդվում է նեղ մասնագետի, նշանակվում է համապատասխան բուժում, որի արդյունքում գանգատները արագ շտկվում են: ÕŽÕ¡Õ°Õ¡Õ¶Õ¡Õ±Õ¥Ö' Õ£Õ¥Õ²Õ±Õ« Õ°Õ«Õ¾Õ¡Õ¶Õ¤Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¨ Õ¢Õ¡Õ¦Õ´Õ¡Õ¦Õ¡Õ¶ Õ¥Õ¶: Տարբերակում ենք ՎԳ դիֆուզ եւ օջախային փոփոխություններ՝ դիֆուզ եւ հանգուցավոր խպիպներ : Բացի դրանից, տարանջատվում ենք վահանաձև գեղձի մեծացման աստիճաններ՝ 0, 1-ին, 2-րդ, 3-րդ: 0 աստիճանի դեպքում ՎԳ պալպացիայի չի ենթարկվում, չի շոշափվում, 1-ինի դեպքում կարելի է շոշափել, բայց վիզուալ չենք տեսնում, իսկ 2-րդ, 3-րդ աստիճանի դեպքում անգամ ոչ մասնագետը կարող է տեսնել պարանոցի մեծացում: Վահանաձեւ գեղձի խնդիրներից են հորմոնալ ֆունկցիայի խանգարմամբ պայմանավորված հիվանդությունները: Դրանք են՝ հիպոթիրեոզը եւ հիպերթիրեոզը: Õ€Õ«ÕºÕ¸Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ¦ Հիպոթիրեոզն առաջանում է, երբ վահանաձեւ գեղձի ֆունկցիան թերի է լինում, այսինքն՝ այն արտադրում է T4 եւ T3 հորմոններն ավելի քիչ քանակությամբ, քան օրգանիզմի պահանջն է: Հիպոթիրեոզը լինում է առաջնային եւ երկրորդային: Առաջնային հիպոթիրեոզի ժամանակ ախտահարվում է վահանաձեւ գեղձը, ինչի արդյունքում այն թերի է աշխատում, իսկ երկրորդային հիպոթիրեոզի ժամանակ քիչ է արտադրվում թիրեոտրոպ հորմոնը հիպոֆիզում: Ուզում եմ նշել, որ Հիպոթալամո-հիպոֆիզար համակարգը կարգավորում է վահանաձեւ գեղձի եւ մնացած բոլոր գեղձերի աշխատանքը, այսինքն՝ եթե հիպոֆիզը թերի է աշխատում, բնականաբար, վահանաձև գեղձը քիչ ազդակ է ստանում նրանից՝համապատասխանաբար քիչ արտադրելով T3, T4: Որպես կանոն, հիպոթիրեոզն առավել հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ՝ 18-45 տարեկանում: Ախտանիշներն են՝ Õ¡ÕºÕ¡Õ¿Õ«Õ¡ Õ¡Õ¤Õ«Õ¶Õ¡Õ´Õ«Õ¡ Õ´Õ¡Õ·Õ¯Õ« Õ©Õ¥ÖƒÕ¸Õ¿Õ¸Ö'Õ´, Õ¯Ö€Õ¸Ö'Õ¶Õ¯Õ¶Õ¥Ö€Õ«, Õ¡Ö€Õ´Õ¸Ö'Õ¶Õ¯Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ¹Õ¸Ö€Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ արմունկների մաշկի մգացում Õ´Õ¡Õ¦Õ¡Õ©Õ¡ÖƒÕ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ դաշտանային ցիկլի խանգարում Õ´Õ¡Õ½Õ¿Õ¸ÕºÕ¡Õ©Õ«Õ¡ լիբիդոյի եւ պոտենցիայի հետ կապված խնդիրներ Õ±Õ¾Õ¡Ö€Õ¡Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ¯Õ«Õ½Õ¿Õ¡Õ¶Õ¥Ö€, ÕºÕ¸Õ¬Õ«Õ¯Õ«Õ½Õ¿Õ¸Õ¦ քաշի ավելացում Õ¡Õ¶Ö"Õ¶Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ ÖƒÕ¸Ö€Õ¯Õ¡ÕºÕ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ էմոցիոնալ լաբիլ նյարդային վիճակ Õ€Õ«ÕºÕ¥Ö€Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ¦ Õ€Õ«ÕºÕ¥Ö€Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ¦Õ« Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¸Ö'Õ´ Õ¾Õ¡Õ°Õ¡Õ¶Õ¡Õ±Õ¥Ö' Õ£Õ¥Õ²Õ±Õ¨ T4 Õ¥Ö' T3 Õ°Õ¸Ö€Õ´Õ¸Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¶ Õ¡Ö€Õ¿Õ¡Õ¤Ö€Õ¸Ö'Õ´ Õ§ Õ¡Õ¾Õ¥Õ¬Õ«Õ¶, Ö"Õ¡Õ¶ Ö…Ö€Õ£Õ¡Õ¶Õ«Õ¦Õ´Õ« ÕºÕ¡Õ°Õ¡Õ¶Õ»Õ¶ Õ§: Ախտանիշներն են՝ Õ±Õ¥Õ¼Ö"Õ¥Ö€Õ« Õ¤Õ¸Õ² Õ¡ÖƒÕ¥Ö€Õ« Ö"Ö€Õ¿Õ¶Õ¡Ö€Õ¿Õ¡Õ¤Ö€Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ էմոցիոնալ լաբիլ վիճակ, լացկանություն քաշի իջեցում Õ¿Õ¥Õ½Õ¸Õ²Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ­Õ¡Õ¶Õ£Õ¡Ö€Õ¸Ö'Õ´ դաշտանային ցիկլի խանգարում Õ¡Ö€Õ¡Õ£Õ¡Õ½Ö€Õ¿Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ երբեմն՝ սուբֆեբրիլ ջերմություն: Ô±Õ¸Ö'Õ¿Õ¸Õ«Õ´Õ¸Ö'Õ¶ Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ«Õ¤Õ«Õ¿ (Õ€Õ¡Õ·Õ«Õ´Õ¸Õ¿Õ¸ÕµÕ« Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ«Õ¤Õ«Õ¿) Ô±Õ¸Ö'Õ¿Õ¸Õ«Õ´Õ¸Ö'Õ¶ Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ«Õ¤Õ«Õ¿Õ¨ Õ¾Õ¡Õ°Õ¡Õ¶Õ¡Õ±Õ¥Ö' Õ£Õ¥Õ²Õ±Õ« Õ°ÕµÕ¸Ö'Õ½Õ¾Õ¡Õ®Ö"Õ« Õ¡Õ¸Ö'Õ¿Õ¸Õ«Õ´Õ¸Ö'Õ¶ Õ£Õ¥Õ¶Õ¥Õ¦Õ« Ö"Ö€Õ¸Õ¶Õ«Õ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ¢Õ¸Ö€Õ¢Õ¸Ö"Õ¸Ö'Õ´Õ¶ Õ§, Õ¥Ö€Õ¢ Õ¡Õ¼Õ¡Õ»Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ´ Õ¥Õ¶ Õ°Õ¡Õ¯Õ¡Õ´Õ¡Ö€Õ´Õ«Õ¶Õ¶Õ¥Ö€ Õ¾Õ¡Õ°Õ¡Õ¶Õ¡Õ±Õ¥Ö' Õ£Õ¥Õ²Õ±Õ« Õ¢Õ»Õ«Õ»Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ¶Õ¯Õ¡Õ¿Õ´Õ¡Õ´Õ¢, Õ¸Ö€Õ¸Õ¶Ö" Õ¾Õ¶Õ¡Õ½Õ¸Ö'Õ´ Õ¥Õ¶ Õ«Ö€ Õ«Õ½Õ¯ Õ£Õ¥Õ²Õ±Õ¨Ö‰ Ô±ÕµÕ½ Õ°Õ«Õ¾Õ¡Õ¶Õ¤Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¨ Õ¾Õ¥Ö€Õ»Õ«Õ¶ Õ¿Õ¡Ö€Õ«Õ¶Õ¥Ö€Õ«Õ¶ Õ¡Õ¾Õ¥Õ¬Õ« Õ°Õ¡Õ³Õ¡Õ­ Õ§ Õ°Õ¡Õ¶Õ¤Õ«ÕºÕ¸Ö'Õ´: Պացիենտը առհասարակ կարող է որեւէ գանգատ չնշել: Ժամանակի ընթացքում գեղձը կարող է չափերով մեծանալ՝ ձեւավորելով ոչ ցավոտ խպիպ: Այս դեպքում ուզում եմ նշել, որ միայն բարձր հակամարմինները դեռ ցուցում չեն հանդիսանում հորմոնալ թերապիայի նշանակման: Միայն այն դեպքում, երբ խախտված է TSH, T4, T3 հարաբերությունը, նշանակվում է փոխարինող հորմոնալ թերապիա: Վահանաձեւ գեղձի հիվանդությունների առաջացման պատճառներն են ՝ յոդի պակաս, ժառանգականություն, սթրես, ռադիացիոն ֆոն, ոչ լիարժեք սնունդ: Ինչպես արդեն նշեցինք, վահանաձեւ գեղձի բնականոն գործունեության համար յոդը անհրաժեշտություն է, եւ նրա պակասը կամ ավելցուկը կարող են հանգեցնել մի շարք հիվանդությունների առաջացման։ Քանի որ ՀՀ -ը տարիներ շարունակ յոդի պակաս է ունեցել, ՎԳ հիվանդությունները մեզ մոտ տարածված են։ Սակայն ուզում եմ նշել, որ վերջերս իրականացված հետազոտության արդյունքներով՝ ներկայում Հայաստանում յոդի դեֆիցիտ չկա: Հաջորդ գործոնը ժառանգականությունն է: Ինչպես ուռուցքների, այնպես էլ վահանագեղձի այլ հիվանդությունների գենետիկ նախահակումը նույնպես մեծ նշանակություն ունի։ Եթե ընտանեկան պատմության մեջ կան բարեկամներ, ովքեր ունեցել են խպիպ կամ ՎԳ ուռուցք, ապա պետք է կրկնակի զգոն լինել։ Եվ, վերջապես, վահանաձեւ գեղձի հիվանդություններ կարող են առաջանալ հոգեկան ապրումներից: Ներկայում շատ արագ զարգանում է մի գիտություն, որը կոչվում է փսիխոսոմատիկա: Այն գալիս է ապացուցելու, որ ցանկացած հիվանդության հիմքում ընկած է մարդու հոգեկան վիճակը: Ըստ այդմ՝ երբեմն վահանաձեւ գեղձի հիվանդությունների հիմքում կարող են լինել մարդու՝ հոգեկան խնդիրները լուծելու փորձերը: Շրջապատում հաճախ լսում ենք «նեւրոզ ունեմ» արտահայտությունը: «Նեւրոզը» ժամանակակից կյանքի ամենատարածված հիվանդություններից է, որն անվանում են քաղաքակրթության թերություն: Նեւրոզը նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ խանգարումն է, որը զարգանում է ոչ թե գերհոգնածությունից, այլ առաջանում է մարդու մեջ տեւական ժամանակ առկա իրարամերժ ցանկությունների գոյության արդյունքում՝ «ուզում եմ՝ չեմ կարող» կամ «չեմ ուզում՝ պարտավոր եմ»: Երբեմն հիվանդությունը զարգանում է այն ժամանակ, երբ պետք է ընտրություն կատարել երկու անցանկալի կամ ցանկալի երեւույթների միջեւ: Նման դեպքերում շատ ենք առնչվում նեւրոզի դիմակի տակ թաքնված վահանաձեւ գեղձի ֆունկցիայի խանգարումների հետ: Հիվանդությունների իրական պատճառը շատ դեպքերում մարդու ներքին աշխարհում է. ճնշված զգացմունքները խախտում են ներքին էներգետիկ հավասարակշռությունը, ինչն իր հերթին արտացոլում է իրեն արտաքին տեսքով՝ հիվանդությունների ձեւով: ÕŽÕ¡Õ°Õ¡Õ¶Õ¡Õ±Õ¥Ö' Õ£Õ¥Õ²Õ±Õ« Õ°Õ«Õ¾Õ¡Õ¶Õ¤Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ¸Ö'Õ´Õ¨ Հիպոթիրեոզի բուժումն ամբողջ աշխարհում իրականացվում է մեկ դեղամիջոցով՝ լեւոթիրոքսինով: Այն հիվանդները, որոնք չունեն հիպոթիրեոզ, այլ պարզապես հանգուցավոր խպիպ, նրանք բացարձակ կարիք չունեն լեւոթիրոքսին ընդունելու: Իհարկե, լինում են դեպքեր, երբ գեղձի թերի աշխատանքը վերականգնելու կամ ծավալը կարգավորելու նպատակով նշանակում ենք փոխարինող հորմոնալ թերապիա երկարատեւ, բայց դա չի նշանակում, որ այդ դեղամիջոցը հանգույցներ եւ կիստաներ է բուժում: Շատ կարեւոր եմ համարում նաեւ բոլոր հղիներին եւ նորածիններին հետազոտելը՝ հետագա բարդություններից խուսափելու նպատակով: Նշեմ նաեւ, որ վիրահատված հիվանդները (տոտալ եւ սուբտոտալ թիրեոիդէկտոմիա), կարիք ունեն ամբողջ կյանքի ընթացքում լեւոթիրոքսին ստանալու: ÕŠÕ¥Õ¿Ö" Õ§ Õ¶Õ·Õ¥Õ¬ Õ¶Õ¡Õ¥Ö', Õ¸Ö€ Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ¿Õ¸Ö"Õ½Õ«Õ¯Õ¸Õ¦Õ« Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ´Õ¡Õ¶ Õ°Õ¡Õ´Õ¡Ö€ Õ¶Õ·Õ¡Õ¶Õ¡Õ¯Õ¾Õ¸Ö'Õ´ Õ¥Õ¶ Õ©Õ«Ö€Õ¥Õ¸Õ½Õ¿Õ¡Õ¿Õ«Õ¯Õ¶Õ¥Ö€, Õ¼Õ¡Õ¤Õ«Õ¸ÕµÕ¸Õ¤Õ©Õ¥Ö€Õ¡ÕºÕ«Õ¡: Անհրաժեշտ հետազոտությունները Վահանաձեւ գեղձի հիվանդությունների հետազոտությունն սկսում ենք պալպացիայից՝ շոշափումից, որից հետո ցուցվում է ուլտրաձայնային հետազոտություն, կարիք լինելու դեպքում նաեւ ԿՏ կամ ՄՌՏ: Համադրելով կլինիկական եւ ՈՒՁՀ տվյալները, նշանակվում են լաբորատոր քննություններ: Հանգուցավոր խպիպների դեպքում, ըստ ցուցման, կատարվում է բարակասեղային բիոպսիա, որից հետո որոշվում է հետագա բուժումը՝ վիրահատական կամ կոնսերվատիվ: