235 views

Ափիոն՝ կակաչի արցունքներ , քնաբեր կակաչից (խաշխաշ) ստացվող կաթնահյութի (պարունակվում է քնաբեր կակաչի չհասունացած տուփիկների կաթնանոթներում) չորացրած տարբերակ։ Այն ունի յուրահատուկ հոտ և դառը համ, պատկանում է ցավազրկող միջոցների շարքին։ Ափիոնային կաթնահյութը պարունակում է մոտավորապես 12% մորֆին անալգետիկ ալկալոիդ , որը քիմիական ճանապարհով օգտագործվում է հերոին և այլ արհեստական (սինթետիկ) ափիոնատիպ նյութեր ստանալու համար, որոնք օգտագործվում են բժշկության մեջ (որպես ցավազրկող, հազը հանգստացնող և խորխաբեր դեղամիջոցներ) և թմրամիջոցների անօրինական առևտրում։ Կաթնահյութը պարունակում է նաև ֆենանտրենի այլ ածանցյալներ՝ կոդեին և թեբաին, որոնք մորֆինի և ֆենանտրենի մյուս ածանցյալների հետ միասին ազդում են գերազանցապես կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա։ Այն պարունակում է նաև ոչ անալգետիկ այնպիսի ալկալոիդներ, ինչպիսիք են պապավերինը և նոսկապինը (իզոխինոլինի ածանցյալներ)։ Դրանք թուլացնում են հարթ մկանները։ Կաթնահյութ ստանալու ավանդական, արդյունավետ տարբերակը դեռահաս սերմնահատիկները ձեռքով քերելն է․ կաթնահյութը դուրս է հոսում, չորանում դեղնավուն կպչուն նյութի տեսքով, որն այնուհետև քերվում և ջրազատվում է։ «Մեկոնիում» (ստացվել է հունական «ափիոնատիպ» բառից, սակայն այժմ օգտագործվում է որպես նորածնի առաջին կղանքի անվանում) բառը պատմականորեն կապվում է քնաբեր կակաչի այլ մասերից կամ կակաչի այլ տեսակներից ստացվող ավելի թույլ պատրաստուկների հետ։ Բուն ափիոնի ստացումը որպես այդպիսին չի փոխվել դեռևս հին ժամանակներից։ Այնուամենայնիվ, քնաբեր կակաչի ընտրողական մշակման ներկայիս պայմաններում ալկալոիդներ մորֆինի , կոդեինի և ավելի փոքր քանակությամբ թեբաինի չափաբաժինն ավելացել է։ Ներկայումս հիդրոկոդոնի, հիդրոմորֆոնի և այլ կիսասինթետիկ ափիոնատիպ նյութերի սինթեզի ժամանակ որպես հումք ծառայող թեբաինի մեծ մասը ստացվում է Պապավեր օրիենտալ և Պապավեր բրակտեատում բույսերից։ Անօրինական գործածման ափիոնը հիմնականում ներկայանում է հերոինի տեսքով, որն ավելի փոքրածավալ է, ինչը հեշտացնում է մաքսանենգությունը, և որը բազմապատկում է դրա ուժգնությունը մորֆինից ավելի քան երկու անգամ։ Քնաբեր կակաչի մշակումը սննդում, ցավազրկման և ծիսակատարություններում օգտագործելու համար գալիս է դեռևս Նեոլիթի ժամանակաշրջանից (Նոր քարի դար)։ Շումերական , Ասորական , Եգիպտական , Հնդկական , Մինոսյան , Հունական , Հռոմեական , Պարսկական և Արաբական կայսրություններում ափիոնի օգտագործումը լայն տարածում ուներ հատկապես որպես ցավազրկող միջոց, որը՝ որպես այն ժամանակ հայտնի ամենաուժեղ միջոց, հին ժամանակների վիրաբույժներին թույլ էր տալիս իրականացնել երկարատև վիրահատական միջամտություններ։ Ափիոնի մասին խոսվում է հին աշխարհի ամենակարևոր բժշկական տեքստերում և հեղինակների կողմից, այդ թվում՝ Էբերսի պապիրուս, Դիոսկորիդես, Գալեն, Ավիցեննա։ Չմշակված ափիոնի լայն տարածումը շարունակվեց Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում, որից հետո այն իր տեղը զիջեց մորֆինին և դրա իրավահաջորդներին, որոնք կարող էին ներարկվել հստակորեն վերահսկվող դեղաբաժիններով։ Ô¿Õ«Ö€Õ¡Õ¼Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¨ Õ°Õ¶Õ¡Õ£Õ¸Ö'ÕµÕ¶ ÕªÕ¡Õ´Õ¡Õ¶Õ¡Õ¯Õ¶Õ¥Ö€Õ¸Ö'Õ´ Ափիոնն ակտիվորեն օգտագործվել է դեռևս հնագույն ժամանակներից և, հնարավոր է, Ռիգվեդայում բազմաթիվ անգամ նշվող Սոմայի բույսն է։ Չնայած Արևմուտքի գիտնականներն այդ տեքստին վերագրում են մ․թ․ա․ 1500-ական թվականները, այնուամենայնիվ հնդիկ գիտնականները պնդում են, որ դրանում առկա հատվածները և պատմությունը բանավոր կերպով փոխանցվել են դրանից դեռևս մի քանի հազար տարի առաջ։ Սոման Վեդաներում լուսնի անվանումն է սանսկրիտով , որը բնորոշում է ինչպես դրա տեսքը, այնպես էլ դրա գիշերային հյութի հոսելը, որը հնագույն ժամանակներում հնարավոր էր տեսնել միայն լուսնի լույսի ներքո։ Աֆղանստանում տղամարդու տարածված անուն է «Ռեդեյը», որ աֆղաներեն նշանակում է «կակաչ», «խաշխաշ»։ Այս եզրույթը հնարավոր է վերցված է սանսկրիտի rddhi և hrdya բառերից, որոնք համապատասխանաբար նշանակում են «կախարդական բժշկական բույսի տեսակ» և «սրտին հաճելի» ։ Աֆղանստանի վերին հարավ-ասիական գոտին, Պակիստանը , հյուսիսային Հնդկաստանը և Մյանման առ այսօր ապահովում են ափիոնի համաշխարհային առաջարկի գերակշիռ մասը։ Հայտնի է նեոլիթյան բնակավայրերից քնաբեր կակաչի ավելի քան 17 գտածոների մասին, որոնցից մեկը Իսպանիայի Cueva de los Murciélagos կամ Bat Cave գերեզմանոցում հայտնաբերված կակաչի մեծաքանակ սերմնապատիճներն են, որոնք հավանաբար մ․թ․ա․ 4200 թվականից են։ Հայտնի են նաև քնաբեր կակաչի հայտնաբերման դեպքեր բրոնզե և երկաթե դարաշրջանների բնակավայրերից։ Ափիոնի մշակման պատմության մեջ հայտնի առաջին վայրը Միջագետքն է, որտեղ մ․թ․ա․ 3400-ական թվականներին այդ բույսի մշակմամբ զբաղվում էին շումերները, ովքեր այն անվանում էին hul gil ՝ «զվարճանքի բույս»։ Բաղդադից հարավ գտնվող շումերական կենտրոն Նիպպուրում հայտնաբերված արձանագրություններում նկարագրվում է առավոտյան կակաչի հյութի հավաքումը և դրա օգտագործումը ափիոնի պատրաստման մեջ։ Մշակումը շարունակվեց Միջին արևելքում ասորիների կողմից, ովքեր նույնպես առավոտյան կակաչի պատիճներից երկաթե շերեփով հյութ էին հավաքում․ նրանք այդ հյութն անվանում էին aratpa-pal ՝ հավանաբար «կակաչի արմատ»։ Ափիոնի արտադրությունը շարունակվեց բաբելոնացիների և եգիպտացիների կողմից։ Ափիոնն օգտագործվում էր թունավոր մոլեխինդի հետ՝ մարդկանց արագ և անցավ սպանելու նպատակով, սակայն այն օգտագործվում էր նաև բժշկական նպատակներով։ Ափիոնի մեջ թաթախված սպունգերն օգտագործվում էին վիրահատությունների ժամանակ։ Եգիպտոսից ափիոնն արտահանվում էր Փյունիկիա և Մինոս, ինչպես նաև Միջերկրական ծովի շրջակայքի այլ վայրեր, օրինակ՝ Հունաստան, Կարթագեն և Եվրոպա։ Մ․թ․ա․ 1100 թվականից ափիոն սկսեց մշակվել նաև Կիպրոսում, որտեղ վիրահատական դանակի որակի դանակներ էին օգտագործվում սերմնապատիճները բացելու համար։ Այդպիսով՝ ափիոնը մշակվում, վաճառվում և գործածվում էր ծխելու նպատակով։ Ափիոնը հիշատակվում է նաև Պարսկաստանի կողմից մ․թ․ա․ 6-րդ դարում ասորական և բաբելոնյան հողերի նվաճումից հետո։ Դեռևս հնագույն ժամանակներից ափիոնին վերագրվել է ծիսակատարություններում օգտագործման կարևորությունը, և հնէաբանները գտնում են, որ հնում քահանաները օգտագործել են այս թմրամիջոցը ՝ որպես իրենց ուժի ապացույց։ Եգիպտոսում ափիոն կարող էին օգտագործել միայն քահանաները, մոգերը և ռազմիկները․ ըստ պատմության՝ այն Իսիդա ատվածուհու կողմից տրվել էր Ռա աստծուն՝ որպես ցավազրկող։ Մինոսյան «թմրամիջոցների աստվածուհին» ներկայացվում էր թագով, որի վրա կային երեք կակաչներ։ Հունական աստվածներ Հիպնոսը (քուն), Նիքսը (գիշեր) և Թանատոսը (մահ) պատկերվում էին կակաչների մեջ կամ դրանք ձեռքերում բռնած։ Կակաչները հաճախ զարդարում էին Ապոլլոնի, Ասկլեպիոսի, Պլուտոնի, Դեմետրայի, Աֆրոդիտեի, Կիբելայի և Իսիդայի արձանները՝ խորհրդանշելով գիշերային ունայնություն։ աղբյուրը՝