143 views

Պարզաբանում է ԵՊԲՀ Ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնի դոցենտ , Ô±Õ½Õ¿Õ²Õ«Õ¯ Ô²Ô¿ Õ¾Õ«Ö€Õ¡Õ¢Õ¸Ö'ÕµÕª, Õ¢ÕªÕ·Õ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ£Õ«Õ¿Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ©Õ¥Õ¯Õ¶Õ¡Õ®Õ¸Ö' Õ€Õ¡ÕµÕ¯ ÕŽÕ¡Õ¹Õ¡Õ£Õ¡Õ¶Õ« Õ€Õ¡Ö€Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ÕµÕ¡Õ¶Õ¨ Էխինոկոկը պարազիտար հիվանդություն է, որն առաջացնում է տափակ որդը: Հայաստանը (ինչես նաև ամբողջ Կովկասյան տարածաշրջանը) համարվում է էխինոկոկի համար էնդեմիկ օջախ: Էխինոկոկով կարող են վարակվել բոլոր կաթնասուն կենդանիները: Հասուն որդը գտնվում է վերջնական տիրոջ /շներ, գայլեր, այլ գիշատիչներ/ աղիներում, որտեղից որդի ձվերը կղանքի հետ դուրս են գալիս և տարածվում են արտաքին միջավայր: Էխինոկոկի միջանկյալ տերեր են համարվում մարդը, խոշոր և մանր եղջերավոր անասունները, խոզերը, ձիերը: Վերջնական տերերի վարակումը տեղի է ունենում էխինոկոկով վարակված միջանկյալ տերերի օրգանները ուտելուց: Õ"Õ¡Ö€Õ¤Õ¨ Õ¯Õ¡Ö€Õ¸Õ² Õ§ Õ¾Õ¡Ö€Õ¡Õ¯Õ¾Õ¥Õ¬. վարակված կենդանիների հետ շփվելուց, հիգիենայի կանոնները խախտելուց, անլվա մրգեր և բանջարեղեններ ուտելուց, որոշ սանիտարահիգիենիկ պայմանները խախտող սննդի սպասարկման կետերում ուտելիքներ, աղցաններ ուտելուց։ Որդի ձվիկները ընկնելով օրգանիզմ, բարակ աղու պատով թափանցում են երակներ կամ ավշային անոթներ և դրանցով հասնում լյարդ: Եթե էխինոկոկի ձվիկը /սկոլեքսը/ չափսերով մեծ է, այն լյարդի ֆիլտրացիոն համակարգով անցնելից ֆիքսվում է լյարդում և այնտեղ առաջացնում էխինոկոկային բուշտ, իսկ եթե չափսերով փոքր է` անցնելով լյարդի պաշտպանական մեխանիզմներով կարող են ընկնել արյան շրջանառություն և տեղակայվել ցանկացած օրգաններում /առավել հաճախ թոքերում/: Միաժամանակ կարող են հանդիպել մի քանի էխինոկոկային բշտեր, տարբեր օրգաններում: Էխինոկոկի բուշտն իրենից ներկայացնում է սպիտակ կամ սպիտակադեղնավուն գույնի կլոր գոյացություն, որը լցված է հեղուկով: Կիստաները լինում են եզակի և բազմակի: Կիստայի պատն ունի 2 շերտ արտաքին`խիտինային թաղանթ և ներքին` հերմինատիվ թաղանթ, վերջինս կազմված է բջիջներից, որոնցից ձևավորվում են դուստր բշտեր: Օրգանիզմի կողմից էխինոկոկային բշտի շուրջ առաջանում է ֆիբրոզ պատյան: Բշտի պատռման դեպքում դուստր բշտերը սերմնացրվում են և աճում են նոր բշտեր: Սկզբնական շրջանում էխինոկոկի ձվիկները հայտնվելով մարդու օրգանիզմում երկար ժամանակ /ամիսներ, տարիներ/ կարող են մնալ թաքնված, չունենալ որևէ կլինիկական դրսևորում: Կլինիկական պատկերն ի հայտ է գալիս այն ժամանակ երբ բուշտը չափերով մեծանում է, սկսում է ճնշել հարևան օրգաններին և հյուսվածքներին: Հիվանդները կարող են ունենալ հետևյալ գանգատները. ծանրության զգացում որովայնում, բութ ցավեր աջ թուլակողում, լյարդի չափսերի մեծացում, սրտխառնոց /ստամոքսի վրա ճնշման դեպքում/, Õ¸Ö€Õ¸Õ¾Õ¡ÕµÕ¶Õ« Õ¡Õ¼Õ¡Õ»Õ¡ÕµÕ«Õ¶ ÕºÕ¡Õ¿Õ« ÖƒÖ"Õ¸Ö'Õ´ /Õ¬ÕµÕ¡Ö€Õ¤Õ« Õ¡Õ¼Õ¡Õ»Õ¡ÕµÕ«Õ¶ Õ½Õ¿Õ¸Ö€Õ«Õ¶ Õ°Õ¡Õ¿Õ¾Õ¡Õ®Õ¸Ö'Õ´ Õ¿Õ¥Õ²Õ¡Õ¯Õ¡ÕµÕ¾Õ¥Õ¬Õ¸Ö' Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¸Ö'Õ´/, Õ½Õ¿Õ¸Õ®Õ¡Õ¶Õ¸Ö' Õ¡Õ» Õ£Õ´Õ¢Õ¥Õ©Õ« Õ±Ö‡Õ¡Õ­Õ¡Õ­Õ¿Õ¸Ö'Õ´ /Õ¬ÕµÕ¡Ö€Õ¤Õ« Õ¥Õ¶Õ©Õ¡Õ½Õ¿Õ¸Õ®Õ¡Õ¶Õ«Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ°Õ¡Õ¿Õ¾Õ¡Õ®Õ¸Ö'Õ´ Õ¿Õ¥Õ²Õ¡Õ¯Õ¡ÕµÕ¾Õ¥Õ¬Õ¸Ö' Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¸Ö'Õ´/, ÕºÕ¸Ö€Õ¿Õ¡Õ¬ Õ°Õ«ÕºÕ¥Ö€Õ¿Õ¥Õ¶Õ¦Õ«Õ¡ /Õ¤Õ¼Õ¶Õ¥Ö€Õ¡Õ¯Õ« Õ³ÕµÕ¸Ö'Õ²Õ¥Ö€Õ« Õ³Õ¶Õ·Õ´Õ¡Õ¶ Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¸Ö'Õ´/, աղիքային անանցանելիություն /12 մատնյա աղու ճնշման դեպքում/, Õ´Õ¥Õ­Õ¡Õ¶Õ«Õ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ¤Õ¥Õ²Õ¶Õ¸Ö'Õ¯ /Õ¬Õ¥Õ²Õ¸Ö'Õ²Õ«Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ³Õ¶Õ·Õ´Õ¡Õ¶ Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¸Ö'Õ´/, Õ­Õ¸Õ¬Õ¡Õ¶Õ£Õ«Õ¿ /Õ¤Õ¥ÕºÕ« Õ¬Õ¥Õ²Õ¸Ö'Õ²Õ«Õ¶Õ¥Ö€ Õ¢Õ·Õ¿Õ« ÕºÕ¡Õ¿Õ¼Õ´Õ¡Õ¶ Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¸Ö'Õ´/, բշտի պարունակության թունավոր ազդեցություն /անեմիա, էոզինոֆիլի, նևրիտներ, էպիլեպտանման նոպաներ, ալերգիկ ցանավորումներ/ և այլն։ ԱԽՏՈՐՈՇՈՒՄԸ Լյարդի էխինոկոկոզի ախտորոշման համար անհրաժեշտ է կատարել․ Õ«Õ¶Ö†Õ¸Ö€Õ´Õ¡Õ¿Õ«Õ¾ Ö‡ Õ¡Õ¼Õ¡Õ¾Õ¥Õ¬ Õ´Õ¡Õ¿Õ¹Õ¥Õ¬Õ« Õ¸Ö€Õ¸Õ¾Õ¡ÕµÕ¶Õ« Õ­Õ¸Õ¼Õ¸Õ¹Õ« Õ½Õ¸Õ¶Õ¸Õ£Ö€Õ¡Ö†Õ«Õ¡, տարբերակիչ ախտորոշման համար ԿՏ և ՄՌՏ հետազոտություններ, էխինոկոկի նկատմամբ հակամարմինների /IgG/ որոշում, սակայն այն էխինոկոկոզով պացիենտի մոտ կարող նաև չհայտնաբերվել։ Ô²ÕˆÕ'ÔºÕˆÕ'Õ"Ô¸ Շատ հազվադեպ փոքր բուշտը կարող է կրակալվել, և նման ելքը կարող է գնահատվել ինքնալավացում: Բոլոր մյուս դեպքերում, հաշվի առնելով հնարավոր բարդությունների բարձր հավանականությունը, ցուցված է վիրահատական բուժում: Վիրահատությունները հնարավոր է իրականացնել ինչպես բաց, այնպես էլ լապարասկոպիկ եղանակով՝ վերջինիս ընտրության հարցում վճռորոշը բշտի չափսն ու տեղակայումն են։ Տարբերում են էխինոկոկէկտոմիայի երկու տեսակ`բաց և փակ: Բաց էխինոկոկէկտոմիայի դեպքում կատարվում է բշտի պունկցիա, հատվում է բշտի խոռոչը, հեռացվում է մակաբույծի խիտինային թաղանթն ամբողջությամբ, խոռոչը մշակվում է սկոլիցիդային հատկություն ունեցող դեղամիջոցով /ֆորմալին, հիպերտոնիկ լուծույթ, գլիցերին, գլյուկոզա/: Թարախակալված բշտի պատճառով վիրահատության ժամանակ մնացած խոռոչը դրենավորում են, իսկ մնացած դեպքերում ձգտում խոռոչի վերացման /պատերի կարում, ոտիկի վրա ճարպոնի տամպոնադա, ֆիբրոզ թաղանթի խորասուզում/: Փակ էխինոկոկէկտոմիան իրականացվում է առանց խիտինային թաղանթի ամբողջականության խախտման: Վիրահատական այս տեսակը համարվում է իդեալական էխինոկոկէկտոմիա: Այն ընդգրկում է նաև մակաբույծի հեռացումը ֆիբրոզ թաղանթի հետ, որը կարելի է կատարել լյարդում էխինոկոկային բշտի եզրային տեղակայման դեպքում, ինչպես նաև լյարդի մի մասի մասնահատում՝ մակաբույծի հետ մեկտեղ: Õ"Õ¡Õ¯ Õ§Õ­Õ«Õ¶Õ¸Õ¯Õ¸Õ¯Õ§Õ¯Õ¿Õ¸Õ´Õ«Õ¡ÕµÕ« Õ¡Õ¼Õ¡Õ¾Õ¥Õ¬Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¶ Õ¥Õ¶. Մնացորդային խոռոչի բացակայությունը, հետևաբար մնացորդային խոռոչին բնորոշ բարդությունների /մնացորդային խոռոչի թարախակալում, խոռոչից հետվիրահատական շրջանում լեղահոսություն և այլն/ կանխում։ Դիսիմինացիայի վտանգի բացակայությունը։ Հետվիրահատական շրջանում հակապարազիտար դեղորայքային բազմափուլային բուժման բացակայությունը։ Այսպիսով, պետք է հիշել, որ լյարդի էխինոկոկոզը երկար ժամանակ կարող է լինել անախտանիշ, և այն մեծամասամբ հայտնաբերվում է կամ բարդությունների ի հայտ գալուց հետո, կամ պատահական հետազոտությունների ընթացքում։ Հետևաբար կանոնավոր տարեկան մեկ անգամ առնվազն որովայնի խոռոչի սոնոգրաֆիկ հետազոտություն իրականացնելով կարելի է վաղ հայտնաբերել և հնարավորության դեպքում իրականացնել լապարասկոպիկ էխինոկոկէկտոմիա: Õ€Õ¡ÕµÕ¯ ÕŽÕ¡Õ¹Õ¡Õ£Õ¡Õ¶Õ« Õ€Õ¡Ö€Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ÕµÕ¡Õ¶ Õ¢ÕªÕ·Õ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ£Õ«Õ¿Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ©Õ¥Õ¯Õ¶Õ¡Õ®Õ¸Ö', ԵՊԲՀ Ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնի դոցենտ , Ô±Õ½Õ¿Õ²Õ«Õ¯ Ô²Ô¿ Õ¾Õ«Ö€Õ¡Õ¢Õ¸Ö'ÕµÕª Հեռ ․ 094881870 email:doctorhayk@yahoo.com