81 views

Ինչպե՞ս չդառնալ սեփական երեխայի դաստիարակը: Ինչպե՞ս սովորեցնել երեխաներին ինքնուրույն դառնալ և ինչպե՞ս նրանց փոխանցել ձեր զգացմունքները: 168.am -ն իր ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացնում հայտնի հոգեբան Յուլյա Հիպպենռեյթերի 10 «ոչ»-երը: 1. Մի վախեցեք փոխել կյանքի հետագծերը: Շատերը հարցնում են, թե որն է ավելի վատ`աշխատող մոր կողմից անտեսված երեխա՞ն, թե՞ երեխան, ով անդադար տեսնում է կենցաղային հոգսերի մեջ խրված մորը: Կարծիք կա, որ դուք պետք է ընտրեք` կամ կարիերա, կամ երեխաներ: Ô»Ö€Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ´, Õ¥Õ©Õ¥ Õ¤Õ¸Ö'Ö" Õ¸Õ²Õ» Ö…Ö€Õ¨ Õ¥Ö€Õ¥Õ­Õ¡Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ°Õ¥Õ¿ Õ¥Ö", Õ±Õ¡Õ¶Õ±Ö€Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ´ Õ¥Ö" Ö‡ Õ¾Õ¡Õ¿ Õ¥Ö" Õ¦Õ£Õ¸Ö'Õ´ Õ±Õ¥Õ¦, ÖƒÕ¸Õ­Õ¥Ö" Õ«Ö€Õ¡Õ¾Õ«Õ³Õ¡Õ¯Õ¨: Կամ եթե ողջ օրը աշխատանքի եք, ձեզ տանջում է խիղճը, որ չեք զբաղվում երեխայով, կրկին փոխեք իրավիճակը: Սա չի նշանակում, որ դուք պետք է հրաժարվեք աշխատանքից: Մտածեք այն մասին, թե ինչ աշխատանք և զբաղվածության ինչ չափ է ձեզ հարկավոր: Պետք է արձագանքել ձեր ներքին դժգոհությանը: Զգացմունքները մեր հիմնական ուղեցույցն են: Մարդը դառնում է ավելի երջանիկ, երբ նրա հոգու և մտքի տարբեր մասերը հարմարվում են միմյանց հետ: Եղեք ավելի զգայուն ինքներդ ձեզ համար, ազատվեք սխեմատիկ մտածողությունից, մի կողմ դրեք «Կամ կաթսաները, կամ հաջողությունը հասարակության մեջ» մտածողությունը: Մի վախեցեք ռիսկի դիմել և փոխել ձեր կյանքի հետագծերը: 2. Õ"Õ« Õ½ÕºÕ¡Õ½Õ¥Ö" Õ°Ö€Õ¡Õ·Ö"Õ« Մի անգամ մի մայր հարցրեց՝ եթե ամուսինս որդուս քնելուց 15 րոպե առաջ է տուն գալիս, ինչպե՞ս անել, որ նրանք կոնտակտ ունենան իրար հետ: Նրանք, իհարկե, կարող են շփման մեջ մտնել: Բայց երեխայի համար լիարժեք հայրիկ դառնալ օրական տասնհինգ րոպե շփվելով՝ հայրը չի կարող: Երեխայի հիշողության մեջ կմնան մայրիկը, տատիկները, մորաքույրները, դայակները և նրանց վերաբերմունքը, մտածողությունն աշխարհի նկատմամբ, բայց ոչ հայրիկը, քանի որ շատ բան երեխային փոխանցվում է ոչ թե ուղղակի խոսքի, այլ սիրելիներին և նրանց հարաբերություններին հետևելու միջոցով: Եվ հետո, երեխաներն այնուհետև վերարտադրում են այդ հարաբերություններն իրենց կյանքում: Ուստի, ցավոք, նման տղա երեխան չի կարողանա լիարժեք դաստիարակել իր որդուն: Նա պարզապես չգիտի, թե ինչպես են դա անում. ի վերջո, հայրը նրան չի դաստիարակել: Այստեղ հրաշքներ չեն լինում: 3. Ձեզ մի ստիպեք խաղալ երեխայի հետ Մինչև դպրոցական տարիքի վրա հասնելը երեխայի գոյատևման գլխավոր եղանակը խաղն է: Բայց կարևորը ոչ թե այն է, թե քանի ժամ եք խաղում ձեր երեխայի հետ, այլ նրա հետ խաղերի որակը: Մի ստիպեք ձեզ զոռով խաղալ երեխայի հետ: Նա զգում և լսում է, որ ձեզ համար ձանձրալի է իր հետ: Փնտրեք ու գտեք այն զբաղմունքը, որը ձեզ հետաքրքիր է ձեր երեխայի հետ շփվելիս: Բացի համատեղ խաղերից, երեխան պետք է կարողանա ինքն իրեն զբաղեցնել ու խաղալ միայնակ: Չպետք է թույլ տալ, որ երեխան միշտ հույսը մոր վրա դնի: Պետք է այնպես նրբորեն դուրս գալ խաղից, որ երեխան ինքնուրույն խաղա: Ավելին, ծնողները չպետք է իրենց երեխայի գործողությունները նկարագրելիս գործածեն «մենք» դերանունը: Չի կարելի ասել՝ «Մենք գնացինք մանկապարտեզ», «մենք փոխադրվեցինք երկրորդ դասարան», «մենք պատրաստվում ենք դպրոց գնալ», իսկ հետո էլ՝ «մենք ընդունվեցինք բուհ»: Կարևոր է, որ երեխաները տարբերեն՝ երբ է ինքը մոր հետ, երբ՝ միայնակ: 4. Մի «դաստիարակեք» երեխային: Հաճախ երեխայի դաստիարակության հիմքում ծնողները դնում են այն, ինչ կարևոր է իրենց համար՝ ելնելով իրենց այն պատկերացումներից, թե ինչպես իրեն պետք է պահի երեխան, և ինչպես պետք է կազմակերպվի նրա կյանքը: Անկասկած, պետք է ապահովել երեխայի անվտանգությունն ու շատ բաներում սահմանափակել նրան, բայց երեխայի հետ հոգևոր կապ ունենալու համար դա բոլորովին էլ բավարար չէ: Երեխային հասկանալ՝ նշանակում է հասկանալ՝ ինչ է նա ուզում, հասկանալ, որ ինչ-որ բանում դժվարանում է, իմանալ նրա երազանքները: Հաճախ երեխաներն իրենց ցանկությունները կտրուկ ձևակերպումներով են արտահայտում, օրինակ՝ «չեմ ուզում քնել», «պաղպաղակ եմ ուզում», կամ «չեմ ուզում, որ մայրիկն աշխատանքի գնա»: Սա ուղղակիորեն ծնողական «պետք է»-ի հայելային արտացոլանքն է, որն էլ հենց մենք անվանում ենք դաստիարակություն: Մենք ասում ենք՝ մեզ ինչ է պետք, բայց արդյո՞ք մեզ հետաքրքիր է, թե ինչ է պետք երեխային: Միգուցե պարադոքսալ հնչի, բայց երեխայի հետ հոգևոր կապ հաստատելու եղանակը նրան դաստիարակել դադարելն է: 5. Õ"Õ«Õ·Õ¿ Õ³Õ«Õ·Õ¿ Õ´Õ« Õ¥Õ²Õ¥Ö": Հաճախ մեր ծնողական պրակտիկայում դաստիարակությունը երեխային ձեռնասուն դարձնելն է: Մենք կառավարում ենք երեխային: Համոզում ենք, հորդորում, երբեմն՝ վախեցնում: Երբ երեխան սխալվում է, անմիջապես ուղղում ենք նրան, իսկ դուք վերցրեք ու ինքներդ դիտմամբ սխալվեք: Ասենք՝ առաջին դասարանցի ձեր երեխային ասեք, որ 2+5=6: Պատկերացնո՞ւմ եք՝ երեխան ինչ երջանիկ կլինի, երբ իմանա, որ ծնողներն էլ կարող են սխալվել: Երեխաները սովոր են, որ իրենց կառավարում են ու ճնշում, բայց չպետք է մոռանալ, որ արդեն մեկ տարեկան երեխան անհատականություն է: Պետք է հարգել երեխայի շահերը ու թույլ տալ, որ նա կարողանա իրացնել ինքն իրեն: Զբաղվեք երեխայի հետ: Նրանց մեջ ծնված օրվանից բնականորեն կա առողջ էներգիայի մեծ պաշար: 6. Մի կանգնեցրեք երեխային. Թող գնա՝ ուր ուզում է Ձեր երեխային նրա հենց փոքր տարիքից հարցրեք՝ ինչ հետաքրքրություններ ունի նա: Հավատացեք, նա ձեզ ամեն ինչ կպատմի: Այլապես հետո ուշ կլինի: Դեռահասության տարիքում նա արդեն իր հետաքրքրությունները կթաքցնի ձեզնից, որովհետև նա արդեն սովորել է, որ ինքը դաստիարակության օբյեկտ է, այլ ոչ թե սեփական կյանքը կառուցող սուբյեկտ: Երեխայի մոտիվացիան, նրա հետաքրքրությունները պետք է պահել աչքի լույսի պես ու զարգացնել դրանք: Ինքն իրեն գտնելու հնարավորությունն ու կարողությունը երջանիկ մարդու գաղտնիքն է: ÔµÖ€Õ¥Õ­Õ¡Õ¶ Õ¡Õ¶Õ¨Õ¶Õ¤Õ°Õ¡Õ¿ Õ«Õ¶Õ¹-Õ¸Ö€ Õ¢Õ¡Õ¶ Õ¸Ö'Õ¦Õ¸Ö'Õ´ Õ§, Ö‡ Õ¥Õ©Õ¥ Õ¶Ö€Õ¡ Õ°Õ¥Õ¿Õ¡Ö"Ö€Ö"Ö€Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ°Õ¡Õ´Õ¡Ö€ Õ°Õ¡Ö€Õ´Õ¡Ö€ Õ¯Õ¥Ö€Õ¡Õ¯Õ¸Ö'Ö€ Õ¿Õ¡Õ½, Õ¶Õ¡ Õ¯Õ£Õ¶Õ¡ Õ¥Ö€Õ»Õ¡Õ¶Õ¯Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ³Õ¡Õ¶Õ¡ÕºÕ¡Ö€Õ°Õ¸Õ¾: Ô¹Õ¸Õ²Õ¥Ö", Õ¸Ö€ Õ¥Ö€Õ¥Õ­Õ¡Õ¶ Õ£Õ¿Õ¶Õ« Õ«Õ¶Ö"Õ¶ Õ«Ö€Õ¥Õ¶, Õ¸Ö' ÕºÕ¡Õ¶Õ«Õ¯Õ¡ÕµÕ« Õ´Õ¥Õ» Õ´Õ« Õ¨Õ¶Õ¯Õ¥Ö": Ô¹Õ¸Õ² Õ£Õ¶Õ¡ Õ«Ö€ Õ³Õ¡Õ¶Õ¡ÕºÕ¡Ö€Õ°Õ¸Õ¾: 7. Ձեր երեխային դաժան աշխարհի մասին պատմություններով մի վախեցրեք Որքան շատ իր բնական մաքուր վիճակով երեխան դուրս գա արտաքին աշխարհ, այնքան նա պատրաստված ու պինդ կլինի: Որքան շատ նրան հասկանան ու հարգեն, որքան շատ նա իր հետաքրքրությունների հետևից գնա ու դրանք իրականացնի, այնքան երեխայի դիմադրողականությունն արտաքին աշխարհի ու նրա դաժան դրսևորումների նկատմամբ բարձր կլինի: 8. Եվ մի մոռացեք խոսել ձեր զգացմունքների մասին Ինչպես ցույց են տվել հետազոտությունները, այսպես կոչված, էմոցիոնալ ինտելեկտի զարգացումը մեծ նշանակություն ունի այն բանի համար, թե որքան հաջող կերպով հետագայում երեխան կհաղթահարի բարդ իրավիճակները: Երեխաների մոտ էմոցիոնալ ինտելեկտ զարգացնելու համար պետք է շփման ժամանակ օգտագործել զգացմունքների բառարանը: Հաճախակի օգտագործեք այնպիսի բառեր, որոնք նկարագրում են ձեր վիճակն ու երեխայի վիճակը, իրենց անուններով կոչեք ձեր տարբեր ապրումներն ու զգացմունքները: Պետք է կարողանալ նաև լսել երեխաների զգացմունքների մասին: Երեխային պատմեք իր մասին, իր վիճակի, ապրումների դինամիկայի մասին: Մանկական հիստերիաները և մանիպուլյացիաները փոխադրեք նրա զգացմունքների մասին զրույցների: Բայց դա արեք ոչ թե նյարդային կերպով, այլ երեխայի ներաշխարհի մեջ ընկղմվելով, նրան հասկանալով: Եվ մի մոռացեք ձեր զգացմունքների մասին ասել նրան: 9. Õ"Õ« Õ¡Ö€Õ£Õ¥Õ¬Õ¥Ö" Ô±Õ¾Õ¥Õ¬Õ« Õ¬Õ¡Õ¾ Õ§ Õ¥Ö€Õ¥Õ­Õ¡ÕµÕ«Õ¶ Õ¡Õ¶Õ¾Õ¥Ö€Õ¡ÕºÕ¡Õ°Õ¸Ö€Õ¥Õ¶ Õ«Õ¶Õ¹-Õ¸Ö€ Õ¢Õ¡Õ¶ Õ¹Õ¡Ö€Õ£Õ¥Õ¬Õ¥Õ¬, Õ¡ÕµÕ¬ Õ¯Õ¡Õ¶Õ¸Õ¶ Õ¶Õ¥Ö€Õ´Õ¸Ö'Õ®Õ¥Õ¬: Ô¿Õ¡Õ¶Õ¸Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¨ Õ¹Õ¥Õ¶ Ö"Õ¶Õ¶Õ¡Ö€Õ¯Õ¾Õ¸Ö'Õ´ Õ¸Ö' Õ½Õ¡Õ¯Õ¡Ö€Õ¯Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ¡Õ¼Õ¡Ö€Õ¯Õ¡ Õ¹Õ¥Õ¶ Õ¤Õ¡Õ¼Õ¶Õ¸Ö'Õ´: Բայց մի մոռացեք, որ բացի կանոններից՝ երեխաները պետք է ունենան նաև իրավունքներ: Եթե երեխան չի ստանում այն, ինչ իրեն իրականում պետք է, նա ձեր սահմանած կանոնները կխախտի, կվիճի, կխաբի ու կթաքնվի: Նա կհարգի ձեր կանոնները, եթե դուք հարգեք նրա մոտիվներն ու իրավունքները: 10. Ô»Ö€Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ¡Õ·Õ­Õ¡Ö€Õ°Õ¨ Õ´Õ« ÖƒÕ¸Õ­Õ¡Ö€Õ«Õ¶Õ¥Ö" Õ£Õ¡Õ»Õ¥Õ©Õ¶Õ¥Ö€Õ¸Õ¾ Նոր տեխնոլոգիաների առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ նրանք վայրկենապես հետադարձ կապ են ապահովում: Այսինքն՝ գաջեթներով մեծացած երեխան սովոր չէ, որ իր գործողությունների վերաբերյալ արձագանքը կարող է ուշ վրա հասնել: Գաջեթների մյուս առանձնահատկությունն էլ այն է, որ փոխգործակցությունը ֆիզիկապես սահմանափակ է: Գաջեթի վրա մատներով կատարված մի քանի գործողությունները բերում են ինֆորմացիայի հսկայական հոսք: Նոր տեխնոլոգիաների երրորդ տարբերիչ նշանն այն է, որ, օրինակ, համակարգչային խաղերում ու սոցիալական ցանցերում էմոցիոնալ հարաբերություններն առավել սահմանափակ արտահայտչամիջոցներ ունեն: Ծնողը պետք է հասկանա իրական աշխարհի հարստությունն ու նրա չափորոշիչները, պետք է գիտակցի, թե դրանցից որոնք են տեխնոլոգիաների մեջ բացակայում: Երբ դուք սահմանափակում եք երեխաների ու գաջեթների հարաբերությունները, ազատված ժամանակը լցրեք ակտիվ զբաղմունքներով, որոնցից երեխան կստանա այն, ինչ չի ստանում գաջեթներից: Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել շարժողական պարապմունքներին, առարկաների հետ գործողություններին: Սոցիալական ցանցերում չկան ոչ բույրեր, ոչ հպումներ, ոչ ինտոնացիաներ: Եթե ձեր զգացմունքների մասին պատմեք ձեր երեխային, նրա մոտ իրական աշխարհի նկատմամբ հետաքրքրություն ձևավորեք, ապա այն ժամանակ, երբ նա դպրոց կգնա, գաջեթների լիմիտները նրան քաջ հայտնի կլինեն, և նա ինքը չի ցանկանա հեռախոսով զբաղվել կես ժամից ավելի: Հրապարակման պատրաստեց 168. am- ը