53 views

Այսօր Քաղցկեղի (չարորակ նորագոյացությունների (ՉՆ)) դեմ պայքարի համաշխարհային օրն է։ Այն առաջին անգամ նշվել է 2005 թվականին՝ «Քաղցկեղի դեմ պայքարի» համաշխարհային կազմակերպության նախաձեռնությամբ և կրում է ամենամյա բնույթ: Օրվա նպատակն է բարձրացնել հասարակության իրազեկվածությունը ՉՆ հիվանդությունների վերաբերյալ, ինչպես նաև նախաձեռնել զանգվածային միջոցառումներ՝ ուղղված բնակչության բոլոր տարիքային խմբերում այդ հիվանդությունների կանխարգելմանը և առողջ ապրելակերպի քարոզչությանը: ՉՆ առաջացումը ժառանգական գործոնների և արտաքին քաղցկեղածինների, ինչպես նաև վարքագծային ու կենսաբանական գործոնների փոխազդեցությունների արդյունք է, որի ժամանակ նորմալ բջիջները վերափոխվում են ուռուցքայինի։ 2018 թվականին աշխարհում ՉՆ-ից մահացել է 9.6 մլն մարդ` մահվան դեպքերի գրեթե 70%-ը գրանցվել է ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում (այդ թվում՝ Հայաստանում)։ Մահվան դեպքերի գրեթե մեկ երրորդը պայմանավորված է բնակչության վարքագծով և առողջության վրա հիմնական ռիսկի գործոնների վնասակար ազդեցությամբ, մասնավորապես՝ ծխախոտի և ալկոհոլի օգտագործում, անառողջ սննդակարգ, ավելցուկային քաշ/ճարպակալում և ֆիզիկական թերակտիվություն: Ծխախոտի օգտագործումը ՉՆ-ի, մասնավորապես՝ շնչափողի, բրոնխների, թոքի քաղցկեղի զարգացման ամենանշանակալի ռիսկային գործոնն է: Ամբողջ աշխարհում ՉՆ մահացության մոտ 22%-ը պայմանավորված է ծխախոտի օգտագործմամբ, իսկ 10-15%-ը` ծխախոտի երկրորդային ծխի վնասակար ազդեցությամբ: Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում ՉՆ-ի դեպքերի 25%-ը պայմանավորված է քաղցկեղ առաջացնող այնպիսի վարակներով, ինչպիսիք են հեպատիտ Բ-ն, Ց-ն և մարդու պապիլոմա վիրուսը (ՄՊՎ): ՉՆ-ի տարածվածությունը և մահացությունը պայմանավորված են ախտորոշման անհասանելիությամբ և հիվանդության ուշ փուլերում բժշկական օգնության դիմելու հանգամանքով: Հայաստանում ՉՆ-ից տարեկան մահանում է շուրջ 5600 մարդ: Ընդհանուր մահացության կառուցվածքում այն զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը (20.4%), արյան շրջանառության համակարգի հիվանդություններից հետո: Վերջին 30 տարվա ընթացքում մահացության և հիվանդացության ցուցանիշներն աճել են 2-3 անգամ: 2018-ի դրությամբ Հայաստանում դիսպանսերային հսկողության տակ գտվող ՉՆ հիվանդների թիվը 43830 է, ամեն տարի գրանցվում է 8500 նոր դեպք: Õ‰Õ†-Õ« 30-50%-Õ¨ Õ¯Õ¡Ö€Õ¥Õ¬Õ« Õ§ Õ¯Õ¡Õ¶Õ­Õ¡Ö€Õ£Õ¥Õ¬Õ¥Õ¬ Ö‡ Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ¥Õ¬` Õ¾Õ¡Õ² Õ°Õ¡ÕµÕ¿Õ¶Õ¡Õ¢Õ¥Ö€Õ´Õ¡Õ¶ ÕºÕ¡Ö€Õ¡Õ£Õ¡ÕµÕ¸Ö'Õ´: Õ'Õ¡Õ¾Õ¸Ö", Õ¤Õ¥ÕºÖ"Õ¥Ö€Õ« Õ·Õ¸Ö'Ö€Õ» 60%-Õ¨ Õ°Õ¡ÕµÕ¿Õ¶Õ¡Õ¢Õ¥Ö€Õ¾Õ¸Ö'Õ´ Õ§ III Ö‡ IV ÖƒÕ¸Ö'Õ¬Õ¥Ö€Õ¸Ö'Õ´, Õ¸Ö€Õ¨ Õ´Õ¥Õ®Õ¡ÕºÕ¥Õ½ Õ¡Õ¶Õ¤Ö€Õ¡Õ¤Õ¡Õ¼Õ¶Õ¸Ö'Õ´ Õ§ Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ´Õ¡Õ¶ Õ¸Ö€Õ¡Õ¯Õ« Ö‡ Õ¡ÕºÖ€Õ¥Õ¬Õ«Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ¿Ö‡Õ¸Õ²Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ¾Ö€Õ¡: Ըստ ՉՆ նոզոլոգիաների տարածվածության՝ կանանց շրջանում զգալիորեն բարձր է կրծքագեղձի, հաստ աղու, արգանդի պարանոցի և մարմնի հիվանդացությունը և մահացությունը, տղամարդկանց շրջանում` շնչափողի, բրոնխների, թոքի, միզապարկի, ստամոքսի շագանակագեղձի քաղցկեղով հիվանդացությունը: Վերջին տարիներին թև´ կանանց, թև´ տղամարդկանց շրջանում, զգալիորեն աճել է ստամոքսի և հաստ աղու քաղցկեղով հիվանդացությունը, որը կարող է պայմանավորված լինել նստակյաց ապրելակերպով և անառողջ սննդակարգով: Քաղցկեղի առաջացման ռիսկը նվազեցնելու նպատակով անհրաժեշտ է պահպանել առողջ ապրելակերպի կանոնները. չծխել և արգելել Ձեր և Ձեր հարազատների կողքին ծխելը, Õ¬Õ«Õ¶Õ¥Õ¬ Ö†Õ«Õ¦Õ«Õ¯Õ¡ÕºÕ¥Õ½ Õ¡Õ¯Õ¿Õ«Õ¾, ÕºÕ¡Õ°ÕºÕ¡Õ¶Õ¥Õ¬ Õ¡Õ¼Õ¸Õ²Õ» Õ½Õ¶Õ¶Õ¤Õ¡Õ¯Õ¡Ö€Õ£` Õ½Õ¡Õ°Õ´Õ¡Õ¶Õ¡ÖƒÕ¡Õ¯Õ¥Õ¬Õ¸Õ¾ Õ¡Õ¬Õ¯Õ¸Õ°Õ¸Õ¬Õ«, Õ¾Õ¥Ö€Õ¡Õ´Õ·Õ¡Õ¯Õ¾Õ¡Õ® Õ´Õ©Õ¥Ö€Ö"Õ« Ö‡ Õ¡Õ²Õ« Ö…Õ£Õ¿Õ¡Õ£Õ¸Ö€Õ®Õ¸Ö'Õ´Õ¨, խուսափել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությունից, կանխարգելիչ նպատակով տարեկան առնվազն մեկ անգամ, իսկ ցանկացած նորագոյացության հայտնաբերման դեպքում` անհապաղ այցելել բժշկի, մասնակցել սկրինինգային հետազոտություներին, ÕºÕ¡Õ¿Õ¾Õ¡Õ½Õ¿Õ¾Õ¥Õ¬ Õ´Õ¡Ö€Õ¤Õ¸Ö' ÕºÕ¡ÕºÕ«Õ¬Õ¸Õ´Õ¡Õ¾Õ«Ö€Õ¸Ö'Õ½Õ« Ö‡ Õ°Õ¥ÕºÕ¡Õ¿Õ«Õ¿ Ô²-Õ« Õ¤Õ¥Õ´: