165 դիտում

Մեղվի կենսագործունեության արդյունքում ստացվող յուրաքանչյուր նյութ ունի յուրահատուկ կլինիկական նշանակություն.

• Մեղր, որն օգտագործվում է որպես բնական հակամանրէային և հակաբորբոքային միջոց։ Այն արագացնում է վերքերի և այրվածքների ապաքինումը ու հանգստացնում հազը։

• Ակնամոմ (Պրոպոլիս), այն հայտնի է որպես «բնական հակաբիոտիկ»։ Ունի հզոր հակավիրուսային և հակասնկային հատկություններ։ Օգտագործվում է ստոմատոլոգիայում և իմունային համակարգի հզորացման համար։

• Մեղվակաթ (Ապիլակ), հարուստ է վիտամիններով և ամինաթթուներով։ Այն բարձրացնում է օրգանիզմի դիմադրողականությունը, կարգավորում է արյան ճնշումը և բարելավում հիշողությունը։

• Մեղվաթույն (Ապիտոքսին), որը պարունակում է մելիտին և կիրառվում է ռևմատոիդ արթրիտի, հոդացավերի և նյարդաբանական որոշ հիվանդությունների (օրինակ՝ Պարկինսոնի հիվանդություն) ախտանիշների թեթևացման համար։

• Ծաղկափոշի, այն հարուստ է կենսաբանորեն ակտիվ նյութերով և ծառայում է որպես բնական մուլտիվիտամին և էներգիայի աղբյուր։

Մեղուները փոշոտում են մարդկության կողմից օգտագործվող մշակաբույսերի և մրգերի մոտ 75%-ը։ Առանց նրանց, մոլորակը կզրկվեր վիտամիններով հարուստ թարմ սննդից (մրգեր, բանջարեղեն, ընկուզեղեն), ինչը կհանգեցներ համատարած ավիտամինոզի և սննդային անբավարարությամբ պայմանավորված հիվանդությունների:

Հայաստանում մեղվաբուծությունը ոչ միայն գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղերից է, այլև ունի հազարամյա պատմություն, յուրահատուկ կենսաբանական արժեք և մեծ նշանակություն երկրի տնտեսության ու բժշկության համար: Հայաստանի գլխավոր հարստությունը Հայկական դեղին մեղուն է, որն աշխարհի հնագույն տեսակներից է: Հայաստանի ալպիական և ենթալպիական գոտիների հարուստ բուսականությունը (շուրջ 3500 տեսակ բույս, որից 800-ը՝ մեղրաատու) ապահովում է բարձրորակ մթերքների ստացումը: Հայկական լեռնաշխարհում մեղվաբուծության հնության մասին փաստում են բազմաթիվ հնագիտական գտածոներ` կավե փեթակներ, որոնք Հայաստանի տարբեր հնավայրերում (օրինակ՝ Լճաշենում, Շենգավիթում) հայտնաբերվել են բրոնզեդարյան կավե անոթների և փեթակների մնացորդներ։ Նաև Կարմիր բլուրում և Էրեբունի ամրոցում պեղված ուրարտական կարասներում հայտնաբերվել են մեղրի, մեղրագինու և մեղրամոմի քիմիական հետքեր։

Հայաստանում մեղրի առատության և դրա կիրառման մասին գրել են օտար և հայ պատմիչները., օրինակ` Քսենոփոնը (Ք.ա. 5-րդ դար) իր «Անաբասիս» աշխատության մեջ հույն զորավարը նկարագրում է հայկական գյուղերը, որտեղ եղել են բազմաթիվ փեթակներ, իսկ տեղացիները պատրաստել են հարբեցնող մեղրագինի։

5-րդ դարում Մովսես Խորենացին «Հայոց պատմության» մեջ հիշատակում է Հայկական լեռնաշխարհի բնության բարիքները, այդ թվում՝ անուշահամ մեղրը, որն օգտագործվել է արքունական խնջույքների ժամանակ։

Միջնադարյան Հայաստանում մեղրը ոչ միայն սնունդ էր, այլև հիմնական դեղամիջոց։ Հայ մեծանուն բժշկապետեր Մխիթար Հերացին (12-րդ դար) և Ամիրդովլաթ Ամասիացին (15-րդ դար) իրենց աշխատություններում մեղրին տվել են բացառիկ դեր:

Դեղերի մեծ մասը պատրաստվում էր մեղրի հիմքով, քանի որ այն երկարացնում էր բույսերի պահպանման ժամկետը և հեշտացնում դրանց կլանումը օրգանիզմում։ Մեղրը քսում էին բաց վերքերին, այրվածքներին և խոցերին՝ որպես հականեխիչ միջոց։ Մեղրի և կաթի կամ տաք ջրի խառնուրդը նշանակվում էր հազի, թոքախտի (տուբերկուլյոզ) և կոկորդի ցավերի դեպքում։

Հին Հայաստանում մեղրն օգտագործվում էր որպես բնական կոնսերվանտ։ Մեղրի մեջ ընկղմում էին թարմ մրգերը (ծիրան, դեղձ), որպեսզի դրանք ձմռանը պահպանեն իրենց համն ու օգտակարությունը։ Մեղրն ու մոմը կարևոր դեր ունեին քրիստոնեական և նախաքրիստոնեական ծեսերում։ Մեղրը խորհրդանշում էր քաղցրություն, անմեղություն և առատություն։ Այն պարտադիր ներկայություն էր հարսանեկան սեղաններին, իսկ սկեսուրի կողմից մեղր հյուրասիրելու ավանդույթը նորապսկաներին, պահպանվել է նաև մեր օրերում։

Հայաստանում տարեկան 1 անձի հաշվարկով սպառվում է միջինում շուրջ 0․7-ից 1 կիլոգրամ մեղր։ Այս ցուցանիշը ձևավորվում է երկրի ներքին արտադրության և բնակչության իրական սպառման ընդհանուր վիճակագրական տվյալների հիման վրա, Հայաստանում տարեկան օգտագործվում է մոտ 2000 տոննա մեղր։ Թեև վիճակագրական միջինը մեկ անձի համար մոտ 1 կգ է, ՀՀ ԳԱԱ Էկոկենտրոնի և միջազգային հետազոտությունների համաձայն՝ բնակչությունը բաժանվում է երեք հիմնական խմբի․

1. Պասիվ սպառողներ (շուրջ 80%)․ Մեղր օգտագործում են հազվադեպ՝ հիմնականում մրսածության, հիվանդությունների ժամանակ կամ թեյի հետ՝ օրական մոտ 6 գրամ։

2. Միջին սպառողներ․ Օգտագործում են շաբաթական մի քանի անգամ կամ ըստ սեզոնայնության (աշուն-ձմեռ ժամանակահատվածում)։

3. Ակտիվ սպառողներ․ Մեղրով ամբողջությամբ փոխարինում են շաքարավազը և այն ներառում են իրենց ամենօրյա սննդակարգում։

Միջազգային համեմատությամբ Հայաստանն այս ցուցանիշով զբաղեցնում է միջին դիրքեր։ Օրինակ՝ Եվրոպական Միությունում մեկ անձի հաշվով տարեկան միջին սպառումը կազմում է մոտ 1․7 կգ, իսկ աշխարհի առաջատար երկրներում (ինչպիսիք են Ուրուգվայը կամ Նոր Զելանդիան) այն գերազանցում է 2-3 կիլոգրամը։