AroxjBlog — Առողջ ապրելակերպ, բժշկություն և գեղեցկություն

Ինչո՞ւ է ձեր խմած դեղի կեսը «անհետանում». Գաղտնիք, որի մասին լռում են դեղատները

Պատկերացրեք՝ դուք գնել եք թանկարժեք վիտամիններ կամ դեղահաբեր, վճարել եք 10.000 դրամ, բայց ձեր օրգանիզմն իրականում ստանում է միայն 2.000 դրամի օգուտ։ Շոկային է, չէ՞։ Բարի գալուստ Կենսամատչելիության աշխարհ։

Ի՞նչ է դա իրականում

Կենսամատչելիությունը (Bioavailability) այն տոկոսն է, որը դեղահաբից իրականում հասնում է ձեր արյան մեջ և սկսում «աշխատել»։ Եթե դուք դեղը ներարկում եք երակի մեջ, կենսամատչելիությունը 100% է։ Բայց հենց խմում եք հաբը, սկսվում է «արգելքների հաղթահարումը»՝

Ստամոքսահյութի թթվայնությունը

Լյարդի «ֆիլտրը» (որը փորձում է չեզոքացնել ամեն ինչ)

Աղիների ներծծման ունակությունը

Ինչպե՞ս «չփոշիացնել» դեղի ազդեցությունը

Սնունդը կարևոր է. Կան դեղեր, որոնք յուղի հետ ներծծվում են 5 անգամ ավելի լավ, և կան այնպիսիք, որոնց ազդեցությունը սնունդը զրոյացնում է։

Ջո՜ւր, ոչ թե հյութ. Նարնջի կամ թուրինջի հյութը կարող է «խենթացնել» ձեր ֆերմենտները՝ դեղի ազդեցությունը դարձնելով կամ վտանգավոր ուժեղ, կամ անօգուտ թույլ։

Ոչ մի ինքնագործունեություն. Հաբը կիսելը կամ պատիճը (capsule) բացելը կարող է լինել ձեր ամենամեծ սխալը։ Պատիճը պաշտպանում է դեղը ստամոքսի թթվից, որպեսզի այն տեղ հասնի աղիներում։

Կարևոր է. Եթե դեղը չի աշխատում, հաճախ մեղավորը դեղը չէ, այլ այն, թե ինչպես եք դուք այն մատուցել ձեր օրգանիզմին։

Պահպանե՛ք այս գրառումը, որ չկորցնեք, և կիսվեք մտերիմների հետ, ովքեր սիրում են դեղերը «խմել» սուրճով կամ թեյով։

Նյութը ՝ @hovhannes

կարդալ ավելին

Հոկտեմբերի 16-ին նշվող Անեսթեզիոլոգիայի համաշխարհային օրը

Վիրահատությունից առաջ պացիենտին հաճախ անհանգստացնում է ոչ այնքան բուն վիրահատական միջամտությունը, որքան անորոշությունը․ արդյո՞ք նա կարթնանա անզգայացումից հետո, ցավ կզգա՞, ինչպե՞ս կարձագանքի օրգանիզմը միջամտությանը։ Այդ պահին մարդն իր կյանքը վստահում է բժշկական թիմին, և առանձնահատուկ պատասխանատվություն է ստանձնում անեսթեզիոլոգը։ Հենց այս մասնագետն է կոչված ապահովելու պացիենտի անվտանգությունը նրա կյանքի ամենախոցելի ժամանակահատվածներից մեկում։

📝 Հոկտեմբերի 16-ին նշվող Անեսթեզիոլոգիայի համաշխարհային օրը հիշեցնում է ժամանակակից բժշկության մեջ այս մասնագիտության կարևորության մասին։ Անեսթեզիոլոգիայի համաշխարհային օրվա 2026 թվականի թեման՝ «Անեսթեզիոլոգը՝ պացիենտի ամբողջ ճանապարհին», արտացոլում է մասնագիտության ժամանակակից ընկալումը։

👨‍🏫 Այսօր անեսթեզիոլոգը ոչ միայն ապահովում է անզգայացումը և վերահսկում պացիենտի վիճակը վիրահատության ընթացքում, այլև մասնակցում է վիրահատական միջամտության նախապատրաստմանը, անհատական ռիսկերի գնահատմանը, անհետաձգելի օգնության ցուցաբերմանը, կրիտիկական վիճակների բուժմանը, հետվիրահատական վերականգնմանը և ցավի կառավարմանը։ Որոշ կլինիկական իրավիճակներում նրա աշխատանքը շարունակվում է նաև հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո՝ քրոնիկ ցավի բուժման և պալիատիվ օգնության տրամադրման շրջանակում։

📌 Աշխարհում վիրաբուժական օգնության ծավալները նույնպես ընդգծում են այս աշխատանքի կարևորությունը։ Գիտական գրականության մեջ ներկայացված գնահատականների համաձայն՝ տարեկան իրականացվում է ավելի քան 310 միլիոն վիրահատական միջամտություն, իսկ մինչև 2030 թվականը մարդկանց կյանքը փրկելու և հաշմանդամությունը կանխելու նպատակով կարող է անհրաժեշտ լինել ևս 143 միլիոն վիրահատություն։ Յուրաքանչյուր նման միջամտության դեպքում անհրաժեշտ է ապահովել ոչ միայն վիրահատության տեխնիկական հաջողությունը, այլև հիվանդի անվտանգությունը բուժման բոլոր փուլերում։

📊 Չնայած զգալի առաջընթացին՝ առողջապահության ոլորտում անցանկալի դեպքերի խնդիրը շարունակում է արդիական մնալ։ Ավելի վաղ կատարված հետազոտություններում անբարենպաստ դեպքերի հաճախականությունը գնահատվել է հոսպիտալացումների 2,9–3,7%-ի սահմաններում, մինչդեռ Global Trigger Tool գործիքի կիրառմամբ անցանկալի դեպքեր են հայտնաբերվել հոսպիտալացված պացիենտների 30–38%-ի մոտ։ Այս ցուցանիշները ստացվել են անցանկալի դեպքերի հայտնաբերման և սահմանման տարբեր մեթոդների կիրառմամբ, ուստի դրանք ուղղակիորեն համեմատելի չեն։ Գրանցված անցանկալի դեպքերի շուրջ 40,5%-ը բաժին է ընկնում վիրաբուժական և անեսթեզիոլոգիական բարդություններին, ընդ որում՝ որոշ գնահատականների համաձայն՝ նման բարդությունների 50–71%-ը պոտենցիալ կանխարգելելի է։

👩‍💼 Եվրոպայում իրականացված EuSOS հետազոտության տվյալներով՝ վիրահատական միջամտություններից հետո հիվանդանոցային մահաբերության միջին ցուցանիշը կազմել է 4%։ Վիրաբուժական և անեսթեզիոլոգիական բարդությունները կապված են եղել հիվանդների՝ վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքներ չպլանավորված տեղափոխությունների 19–52%-ի հետ։ Այս տվյալները չի կարելի մեկնաբանել որպես վիրահատության ընթացքում մահվան անհատական հավանականություն, քանի որ ցուցանիշները պայմանավորված են հիվանդների վիճակի ծանրությամբ, միջամտությունների բնույթով և բժշկական օգնության կազմակերպմամբ։ Այնուամենայնիվ, դրանք համոզիչ կերպով ցույց են տալիս, թե ինչու պետք է անվտանգությունը մնա ժամանակակից անեսթեզիոլոգիայի առաջնահերթություններից մեկը։

✅ Այսօր անզգայացման անմիջական հետևանքով առաջացող բարդությունների ռիսկը զգալիորեն նվազել է ֆարմակոլոգիայի, մոնիթորինգի և շնչուղիների անցանելիության ապահովման մեթոդների զարգացման շնորհիվ։ Գիտական գրականության մեջ ներկայացվում է անեսթեզիոլոգիական մահվան մոտավորապես մեկ դեպք՝ յուրաքանչյուր 100.000 անզգայացման հաշվով։

📍Հրապարակված հետազոտություններում մահացու անեսթեզիոլոգիական բարդությունների շուրջ 40%-ը կապվում է շնչուղիների անցանելիության ապահովման դժվարությունների հետ։ Մեծ Բրիտանիայում իրականացված աուդիտի տվյալներով՝ ընդհանուր անզգայացումների մեկ միլիոն դեպքի հաշվով արձանագրվել է հիպօքսիկ բարդությունների հետևանքով մահվան 5–20 դեպք, իսկ ուսումնասիրված կրիտիկական միջադեպերի 75%-ում շնչուղիների անցանելիության ապահովման որակը գնահատվել է որպես անբավարար։

Առանձին հետազոտություններում մնացորդային նյարդամկանային բլոկադա է հայտնաբերվել ռիսկի խմբի հիվանդների 30%-ի մոտ: Այն կապված է եղել հետվիրահատական շնչառական բարդությունների հետ, որոնք արձանագրվել են հիվանդների 20%-ի շրջանում։ Այս տվյալներն ընդգծում են շարունակական մոնիթորինգի և հիվանդին հետարթնացման հիվանդասենյակ տեղափոխելուց առաջ մկանային ուժի վերականգնման օբյեկտիվ գնահատման անհրաժեշտությունը։

❗️Անվտանգության ապահովումը սկսվում է վիրահատական սեղանին պացիենտի հայտնվելուց շատ ավելի վաղ։ Ավանդական մոտեցման դեպքում անեսթեզիոլոգի խորհրդատվությունը կարող էր իրականացվել վիրահատությունից 2–14 օր առաջ, իսկ վիրահատական միջամտությանը սպասելու ժամանակահատվածը կարող էր հասնել 50 օրվա։ Նման ժամանակահատվածը միշտ չէ, որ հնարավորություն էր տալիս ժամանակին հայտնաբերել և շտկել ուղեկցող հիվանդությունները։

📝 Միջին և բարձր ռիսկ ունեցող պացիենտների համար կարող են կազմակերպվել վիրահատությանը նախապատրաստման հատուկ ծրագրեր, որոնք ներառում են ֆիզիկական վարժություններ, սնուցման աջակցություն, ծխախոտից և ալկոհոլից հրաժարում, հոգեբանական նախապատրաստում և քրոնիկ հիվանդությունների շտկում։

Ոչ պակաս կարևոր է բժշկի և պացիենտի համատեղ որոշումների կայացումը։ Պացիենտը պետք է հասկանա վիրահատության ակնկալվող օգուտը, հնարավոր բարդությունները և բուժման այլընտրանքային տարբերակները։

Ժամանակակից դեղամիջոցներն ու տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ կառավարելու անզգայացումը և նվազեցնելու բուժման անցանկալի հետևանքները։ Զարգանում են դեղամիջոցների թիրախային կոնցենտրացիայով ներմուծման մեթոդները, ռեգիոնար անզգայացման ընթացքում ուլտրաձայնային նավիգացիան և անզգայացման կառավարման ավտոմատացված համակարգերը։ Միևնույն ժամանակ, տեխնոլոգիաները չեն փոխարինում կլինիկական մտածողությանը․ սարքավորումները օգնում են հայտնաբերել փոփոխությունները, սակայն դրանց պատճառը պարզելը և ճիշտ որոշում կայացնելը բժշկի խնդիրն է։ Անեսթեզիոլոգներն ավելի ու ավելի հաճախ են ապահովում հիվանդների անվտանգությունը նաև ավանդական վիրահատարանից դուրս՝ էնդոսկոպիկ, ինտերվենցիոն սրտաբանական, նեյրոռադիոլոգիական միջամտությունների և ամբուլատոր կենտրոններում իրականացվող միջամտությունների ժամանակ։

Վիրահատության ավարտով պացիենտի նկատմամբ պատասխանատվությունը չի դադարում։ Հետարթնացման հիվանդասենյակում և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում անհրաժեշտ է ժամանակին հայտնաբերել շնչառական խանգարումները, արյան շրջանառության անկայունությունը, արյունահոսությունը և այլ բարդություններ։

Որակյալ բժշկական օգնությունը միայն մոնիթորների ցուցանիշները, հոսպիտալացման տևողությունը և բարդությունների հաճախականությունը չեն։ Կարևոր է նաև հենց պացիենտի փորձառությունը։ Journal of Advanced Nursing ամսագրում 2024 թվականին հրապարակված ակնարկում, որն ընդգրկել էր 11 երկրում իրականացված 22 հետազոտություն, առանձնացվել են երեք հիմնական գործոններ, որոնք պայմանավորում են պացիենտների գնահատականը վիրահատական բուժօգնության վերաբերյալ՝ մատչելի և ամբողջական տեղեկատվությունը, բուժաշխատողների հետ հարգալից հարաբերությունները և առողջապահական համակարգի գործողությունների համաձայնեցվածությունը։ Հետևաբար, բացատրելու, լսելու և աջակցելու կարողությունը ոչ թե անեսթեզիոլոգի մասնագիտական հմտությունների հավելում է, այլ նրա մասնագիտական կարողունակության կարևոր բաղադրիչ։

Անեսթեզիոլոգի աշխատանքը կարող է շարունակվել նաև հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո՝ վերականգնման ընթացքի հսկողության, քրոնիկ ցավի բուժման և պալիատիվ օգնության տրամադրման շրջանակում։ Այս իրավիճակներում հիմնական նպատակը ոչ միայն ախտանշանների վերահսկումն է, այլև մարդու կյանքի որակի պահպանումը։

👩‍🔬Անեսթեզիոլոգիայի համաշխարհային օրը հիշեցնում է, որ անեսթեզիոլոգը պարզապես այն բժիշկը չէ, որն ազատում է պացիենտին վիրահատության ընթացքում ցավից։ Նա մասնագետ է, որը գնահատում է ռիսկերը, կանխում բարդությունները, պահպանում կենսական կարևոր գործառույթները, օգնում վերահսկելու ցավը և մասնակցում հիվանդի վերականգնմանը։ Նրա աշխատանքը հաճախ աննկատ է մնում պացիենտի համար, սակայն հենց այդ աշխատանքն է հնարավորություն տալիս բուժման ամենաբարդ փուլերից մի քանիսն անցնելու առավել անվտանգ պայմաններում։

🥳 Շնորհավորում ենք բոլոր անեսթեզիոլոգներին մասնագիտական օրվա առթիվ:

կարդալ ավելին

Կրծքագեղձի քաղցկեղը կանանց շրջանում ամենատարածված չարորակ նորագոյացություններից է

Կրծքագեղձի քաղցկեղը կանանց շրջանում ամենատարածված չարորակ նորագոյացություններից է և կանանց քաղցկեղային հիվանդությունների շարքում զբաղեցնում է առաջին տեղը։ Իսկ հիվանդության վաղ հայտնաբերումը զգալիորեն բարձրացնում է բուժման արդյունավետությունը։

2 տարին մեկ անգամ և միջինում 10 րոպե տևողությամբ հետազոտությունը կարող է կյանք փրկել, քանի որ հիվանդությունն ընթանում է հիմնականում անախտանիշ, և սքրինինգային մամոգրաֆիայի շնորհիվ հնարավոր է չարորակ ուռուցքը հայտնաբերել միջինում 3–4 տարի ավելի վաղ, քան կինը կարող է այն ինքնուրույն նկատել։

Առողջության համընդհանուր ապահովագրության փաթեթում ներառված կրծքագեղձի քաղցկեղի սքրինինգային հետազոտությունը նախատեսված է կրծքագեղձի քաղցկեղի ախտանշաններ չունեցող, սակայն տարիքի առումով ռիսկի խմբում գտնվողող՝ 45-68 տարեկան կանանց համար։ Անհրաժեշտության դեպքում իրականացվող լրահետազոտությունը և բուժումը փոխհատուցվում է:

Սքրինինգային մամոգրաֆիայի համար հերթագրում հնարավոր է կատարել ինքնուրույն՝ «Արմեդ» համակարգով, ինչպես նաև ԱԱՊ ծառայություններ իրականացնող բժշկի/բուժքրոջ միջոցով։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի սքրինինգային ծրագրից օգտվելու համար ընտանեկան բժշկի ուղեգիրը պարտադիր չէ։

Հետազոտությունն անհրաժեշտ է անցնել

Սքրինինգային մամոգրաֆիա չեն կարող անցնել՝

• հղի և կրծքով կերակրող կանայք,

• կանայք, որոնք վերջին 12 ամսվա ընթացքում անցել են ախտորոշիչ մամոգրաֆիա,

• կրծքագեղձի քաղցկեղի ակնհայտ ախտանշաններ ունեցող կանայք (այս դեպքում ցուցված է ախտորոշիչ մամոգրաֆիա),

• ախտորոշված կրծքագեղձի քաղցկեղ ունեցող կանայք, որոնց բուժումից չի անցել առնվազն 5 տարի։

Ինչպես պատրաստվել մամոգրաֆիայի

• Մամոգրաֆիայի իրականացումը պլանավորել դաշտանային ցիկլից շուրջ մեկ շաբաթ անց։

• Հետազոտությանը պատրաստվելիս ցանկալի չէ թևատակի շրջանում օգտագործել հակաքրտնարտադրող միջոց։

• Մամոգրաֆիկ հետազոտությունից երկու շաբաթ առաջ ցանկալի է սահմանափակել սուրճ կամ կոֆեին պարունակող, ինչպես նաև գազավորված ըմպելիքի օգտագործումը:

կարդալ ավելին

«Մաքուր ձեռքերը՝ վարակների կանխարգելման ամենապարզ և արդյունավետ միջոցներից մեկը

«Մաքուր ձեռքերը՝ վարակների կանխարգելման ամենապարզ և արդյունավետ միջոցներից մեկը»:

Ձեռքերի հիգիենան հանրային առողջության հիմնարար բաղադրիչներից է։ Այն ոչ միայն անհատական վարքագիծ է, այլև վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման, հակամանրէային դիմադրության նվազեցման և առողջապահական անվտանգության կարևոր միջոց։ 2025 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ԱՀԿ-ն և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը հրապարակեցին Ձեռքերի հիգիենան հանրային միջավայրում առաջին համաշխարհային ուղեցույցը, որը ձեռքերի հիգիենան դիտարկում է որպես հանրային առողջության կարևորագույն միջամտություն՝ ուղղված հատկապես աղիքային վարակների և սուր շնչառական վարակների տարածման նվազեցմանը։

ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ ձեռքերի ճիշտ հիգիենան առողջապահական միջավայրում կարող է կանխել առողջապահական ծառայությունների մատուցման ընթացքում ձեռք բերվող կանխարգելելի վարակների զգալի մասը՝ մինչև 50%։

Բժշկակյան օգնության և սպսարկման ընթացքում ձեռք բերված վարակները շարունակում են մնալ առողջապահական համակարգերի ամենակարևոր խնդիրներից մեկը․ միջին հաշվով մոտ յուրաքանչյուր 10-րդ պացիենտը կարող է ձեռք բերել նման վարակ։

2025 թվականի տվյալներով՝ աշխարհում առողջապահական հաստատությունների միայն 72%-ն ուներ հիմնական մակարդակի հիգիենայի ծառայություն՝ 2015 թվականի 55%-ի համեմատ։ Միևնույն ժամանակ, մոտ 652 միլիոն մարդ սպասարկվում էր այնպիսի առողջապահական հաստատություններում, որտեղ հիգիենայի ծառայություն ընդհանրապես չկար։

Մեր ձեռքերը մշտապես շփվում են տարբեր մակերեսների, մարդկանց, սննդի և շրջակա միջավայրի հետ։ Միկրոօրգանիզմները կարող են ձեռքերի միջոցով տեղափոխվել՝

մարդուց մարդ → ձեռք → մակերես → մեկ այլ մարդ: Այս ճանապարհով կարող են տարածվել բազմաթիվ վարակիչ հիվանդություններ, այդ թվում՝ շնչառական և աղիքային վարակները։

Հետևաբար, ձեռքերի հիգիենան հատկապես կարևոր է՝

սնունդ պատրաստելուց առաջ,

սնվելուց առաջ,

պետքարանից հետո,

հազալուց կամ փռշտալուց հետո,

հիվանդ մարդու հետ շփվելուց առաջ և հետո,

բուժօգնություն ցուցաբերելուց առաջ և հետո,

կենդանիների կամ կենդանական թափոնների հետ շփվելուց հետո,

ձեռքերի տեսանելի աղտոտվածության դեպքում։

Ձեռքերը պետք է լվանալ օճառով և ջրով, հատկապես երբ դրանք տեսանելիորեն կեղտոտ են։

Այն իրավիճակներում, երբ օճառը և ջուրը հասանելի չեն, կարող է կիրառվել ալկոհոլային հիմքով ձեռքերի ախտահանիչ միջոց, եթե այն համապատասխան է կիրառման նպատակին։

Բժշկական կազղմակերպություններում ձեռքերի հիգիենան պետք է իրականացվի նաև ԱՀԿ-ի «Ձեռքերի հիգիենայի 5 պահեր սկզբունքով»:

Կարևոր հիշեցում բուժաշխատողների համար՝ Ձեռնոցը չի փոխարինում ձեռքերի հիգիենային։

ԱՀԿ-ի 2025 թվականի քարոզարշավը հատուկ ընդգծում էր, որ ձեռնոցները նույնպես կարող են աղտոտվել և չեն ապահովում 100% պաշտպանություն։ Ձեռնոցները հանելուց հետո ձեռքերի հիգիենան պետք է իրականացվի համապատասխան ցուցումներին համաձայն։

2026 թվականի ԱՀԿ-ի Ձեռքերի հիգիենայի օրվա հիմնական ուղերձն է՝ «Գործողությունը փրկում է կյանքեր», ընդգծելով, որ ձեռքերի հիգիենայի ճիշտ և ժամանակին իրականացումը շարունակում է մնալ պացիենտի և բուժաշխատողների անվտանգության կարևորագույն միջոցներից մեկը։

Ձեռքերի հիգիենան պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես անձնական հիգիենայի կանոն, այլ որպես համակարգային հանրային առողջության միջոցառում։ Արդյունավետ ձեռքի հիգիենայի համար անհրաժեշտ է ապահովել՝

գիտելիք

ճիշտ վարքագիծ

հասանելի ջուր

օճառ

համապատասխան պայմաններ

մշտական կրթություն և վերահսկողություն։

«Մաքուր ձեռքերը կարող են կանխել վարակը դեռևս դրա տարածվելուց առաջ»։

կարդալ ավելին

ՌԴ-ից Հայաստան ժանտախտի ներբերումը կանխարգելելու նպատակով ստեղծված հանձնաժողովը անցկացրել է առաջին նիստը. իրավիճակը վերահսկողության ներքո է

ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ստեղծված միջգերատեսչական խորհրդակցական հանձնաժողովն անցկացրել է առաջին նիստը, որի ընթացքում քննարկվել է Ռուսաստանի Դաշնության Իրկուտսկի մարզից Հայաստան ժանտախտի ներբերումը և տարածումը կանխարգելելու հարցը։

«Արմենպրես»-ի հետ զրույցում ՀՀ առողջապահության նախարարի մամուլի քարտուղար Մարիամ Ծատրյանը հայտնեց, որ նախարարությունը մշտական կապի մեջ է «Ռոսպոտրեբնադզոր»-ի և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գործընկերների հետ։

«Համաձայն ստացված տեղեկատվության՝ իրավիճակը վերահսկողության ներքո է։ Ընթացիկ թարմացումների մասին պատշաճ կերպով կտրամադրվի տեղեկատվություն: Ըստ անհրաժեշտության՝ կձեռնարկվեն համապատասխան հակահամաճարակային միջոցառումներ: Թարմացվող տեղեկությունների և իրադարձությունների մասով շարունակում ենք իրականացնել մոնիթորինգ»,- նշեց ՀՀ առողջապահության նախարարի մամուլի քարտուղարը:

կարդալ ավելին