Սննդային թունավորումների մեծ մասը կարելի է կանխարգելել՝ հետևելով հինգ պարզ, բայց կարևոր կանոնի

Սննդային թունավորումների մեծ մասը կարելի է կանխարգելել՝ հետևելով հինգ պարզ, բայց կարևոր կանոնի։

1. Պահպանե՛ք մաքրությունը

Վտանգավոր միկրոօրգանիզմները կարող են «թաքնվել» ձեռքերի, սրբիչների և հատկապես կտրատման տախտակների, դանակների վրա։

Լվացե՛ք ձեռքերը սնունդ պատրաստելուց առաջ և ընթացքում։

Մաքուր պահե՛ք բոլոր այն մակերեսներն ու գործիքները, որոնք օգտագործվում են սննդի պատրաստման ընթացքում։

Պաշտպանե՛ք խոհանոցը միջատներից, վնասատուներից և այլ կենդանիներից։

2. Առանձնացրե՛ք հում և եփած մթերքը

Հում միսը, թռչնամիսն ու ծովամթերքը կարող են պարունակել մանրէներ, որոնք հեշտությամբ փոխանցվում են այլ սննդամթերքներին։

Օգտագործե՛ք տարբեր տախտակներ և դանակներ։

Հում և եփած սնունդը պահե՛ք առանձին տարաների մեջ։

3. Եփե՛ք լիարժեք

Սնունդը պետք է պատրաստվի առնվազն 70°C ջերմաստիճանում։

Հատուկ ուշադրություն դարձրե՛ք աղացած մսին և թռչնամսին․ դրանք պետք է ամբողջությամբ եփված լինեն։

4. Պահե՛ք սնունդը ճիշտ ջերմաստիճանում

Սենյակային ջերմաստիճանում մանրէները բազմանում են շատ արագ։

Մի՛ հալեցրեք սառեցված սնունդը սենյակային ջերմաստիճանում։

5. Օգտագործե՛ք թարմ մթերք և խմելուն պիտանի ջուր

Նույնիսկ սառույցը կարող է վտանգավոր լինել, եթե պատրաստված է ոչ մաքուր ջրից։

Մանրակրկիտ լվացե՛ք միրգն ու բանջարեղենը, խուսափե՛ք ժամկետանց սննդից։

Սննդային թունավորման ամենատարածված ախտանիշներն են՝ սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, ցավ որովայնի շրջանում և թուլություն։

Անպայման դիմեք բժշկի, եթե ունեք բարձր ջերմություն, ուժեղ ջրազրկում կամ ախտանիշները տևում են 3 օրից ավելի։

Անվտանգ սնունդն՝ առողջ կյանքի հիմք։

Կենդանիներ պահելու մշակույթը և դրա ազդեցությունը առողջության վրա

Կենդանիներ պահելու մշակույթը կարող է մեծ օգուտ տալ մարդկանց հոգեբանական և ֆիզիկական առողջությանը, եթե այն կազմակերպված է գրագետ ձևով։ Անհրաժեշտ է համատեղ աշխատանք ընտանիքների, պետության և հասարակական կազմակերպությունների միջև՝ մշակույթը զարգացնելու և առողջության համար այն անվտանգ դարձնելու նպատակով։ Աշխարհում ընտանի կենդանի պահելու մշակույթը բավականին լայն տարածում ունի, բայց տարածվածության մակարդակը տարբեր է ըստ երկրների, տարածաշրջանների և մշակութային առանձնահատկությունների։ Աշխարհի բնակչության մեծ մասն ունի ընտանի կենդանի․ տարբեր հետազոտությունների համաձայն՝ աշխարհի տնային տնտեսությունների ավելի քան 55–60%-ը պահում է առնվազն մեկ կենդանի։ Ամենատարածված կենդանիները շները և կատուներն են, բայց շատ երկրներում տարածված են նաև թռչունները, ձկները, նապաստակները, ինչպես նաև էկզոտիկ կենդանիները։ Օրինակ` ԱՄՆ-ում տնային տնտեսությունների շուրջ 66%-ը (մոտ 87 միլիոն ընտանիք) պահում է կենդանի։ Ամենատարածվածը շներն են, ապա կատուները։ Եվրոպական շատ երկրներում ընտանի կենդանի պահելը մշակույթի անբաժան մասն է․ օրինակ՝ Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում ընտանի կենդանի ունեցող ընտանիքների թիվը 40–50% է։

Ռուսաստանը համարվում է աշխարհի առաջատարներից մեկը կատուների թվով։

Ճապոնիայում և Կորեայում տարածված են հիմնականում փոքր չափի շներ ու կատուներ, քանի որ բնակարանները փոքր են։ Չինաստանում վերջին տասնամյակներում ընտանի կենդանիներ պահելու մշակույթը արագ աճում է։

Աֆրիկյան և Լատինական Ամերիկայի երկրներում շների պահումը շատ տարածված է, հաճախ ոչ միայն որպես «ընտանի կենդանի», այլև որպես պահապան։ Վերջին տասնամյակներում ընտանի կենդանի պահելու մշակույթը զարգացել է արագ տեմպերով, մասնավորապես քաղաքային միջավայրում։ Կենդանիները ավելի ու ավելի հաճախ ընկալվում են որպես ընտանիքի անդամ, ոչ թե պարզապես պահապան կամ օգտակար կենդանի։ Սպառողական շուկան (սնունդ, խաղալիքներ, բժշկական ծառայություններ) ընտանի կենդանիների համար դարձել է բազմամիլիարդ դոլար արժողությամբ ոլորտ։

Հայաստանում կենդանիներ պահելու մշակույթը զարգանում է, սակայն դեռևս չի հասնում արևմտյան երկրների մակարդակին։ Շների և կատուների սննդի շուկան աճում է տարեկան միջինում 10%-ով։ Մոտ 302,000 մարդ ակնկալվում է, որ կունենա կենդանի 2029 թվականին։ Երևանում կենդանիներ պահելը դառնում է ավելի ընդունելի, սակայն մարզերում շները հաճախ դիտվում են որպես պահապաններ։

Առկա է նաև թափառող կենդանիների մեծ խնդիր, սակայն նաև գործում են մի շարք կազմակերպություններ՝ որոնք նրանց խնամում և որդեգրման հնարավորություն են տալիս։

Ընտանի կենդանիներն ունեն մի շարք հայտնի առողջական օգուտներ`

• Սթրեսի նվազեցում և հոգեբանական աջակցություն, կենդանիների հետ շփումը նվազեցնում է սթրեսը, օգնում է դեպրեսիայի և միայնության դեմ պայքարում։

• Սրտանոթային առողջություն, շների տերերը ավելի շատ են քայլում, նվազում է սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը։

• Իմունիտետի խթանում` երեխաների մոտ նվազում է ալերգիաների հավանականությունը։

• Սոցիալական կապերի ամրապնդում, նոր ծանոթություններ, սոցիալական ակտիվություն։

• Կյանքի որակի բարելավում, տարեցների և ընտանիքների համար կենդանիները պատասխանատվություն և ուրախություն են բերում:

Այս բոլոր առավելությունների հետ կենդանասերները պետք է հետևեն որոշակի կանխարգելիչ միջոցառումների` կենդանիներից եկող առողջական խնդիրները կառավարելու առումով`

1. Ալերգիաներ` կենդանիների մազիկները և փոշին կարող են առաջացնել ալերգիկ ռեակցիաներ

2. Վարակներ` կենդանիները որոշ վարակիչ հիվանդությունների աղբյուր են համարվում (տոքսոպլազմոզ, սալմոնելոզ, կատաղություն և այլն)

3. Անվտանգության ռիսկեր` խոշոր շները կարող են վնասել երեխաներին։

4. Ֆինանսական և ժամանակային ծանրաբեռնվածություն`կենդանիների խնամքը պահանջում է գումար և ժամանակ։ Կենդանիների առողջության ապահովումը պահանջում է կանխարգելիչ պատվաստումներ և որոշակի դեղորայք, տարեկան զննում անասնաբույժի մոտ։ Հիգիենայի պահպանումը (ձեռքերի լվացում, առանձին անկողին կենդանու համար) նույնպես առանցքային նշանակություն ունի կենդանի պահելու մշակույթում։

Ալերգիաների կառավարման նպատակով կանոնավոր խոնավ մաքրումը, օդափոխությունը խիստ կարևոր են, իսկ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելումը պահանջում է տեղեկացվածություն հնարավոր խնդիրներին ճիշտ և արագ արձագանքելու համար (վերքերի լվացում, մշակում և այլն)։ Այս մշակույթի ձևավորումը, կրթությունը և իրազեկումը դպրոցներում ու լրատվամիջոցներով շատ կարևոր դեր ունեն։ Հասարակական կառույցների զարգացումը (dog parks, որդեգրման միջոցառումներ), իրավական կարգավորումները (գրանցում, չիպավորում, դաժանության դեմ պայքար) կաջակցեն կենդանիների նկատմամբ գրագետ և իրազեկ մոտեցման ձևավորմանը։

Սրտանոթային համակարգի ամենատարածված քրոնիկական հիվանդություններից է զարկերակային գերճնշումը

Սրտանոթային համակարգի ամենատարածված քրոնիկական հիվանդություններից է զարկերակային գերճնշումը (արյան բարձր ճնշումը)։ Այն հաճախ երկար ժամանակ ընթանում է առանց ախտանիշների։ Չբացահայտված կամ չկարգավորված զարկերակային գերճնշումը կարող է բարձրացնել սրտամկանի ինֆարկտի, գլխուղեղային կաթվածի, սրտային անբավարարության, երիկամների վնասման և այլ բարդությունների ռիսկը։

Ուստի, կարևոր է իրազեկ լինել զարկերակային գերճնշման կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման և արդյունավետ կարգավորման հարցերին։

Զարկերակային գերճնշման զարգացմանը նպաստում են բազմաթիվ գործոններ՝

• աղի և հագեցած ճարպերով հարուստ սննդակարգ,
• ֆիզիկական պասիվությունը,
• ավելորդ քաշը և ճարպակալումը,
• ծխախոտի և ալկոհոլի օգտագործումը,
• քրոնիկական սթրեսը,
• ոչ բավարար քունը,
• ինչպես նաև ժառանգական նախատրամադրվածությունը և տարիքային փոփոխությունները։

Զարկերակային գերճնշման կանխարգելման և կարգավորման հիմնական միջոցներն են՝

• աղի օգտագործման սահմանափակումը,
• առողջ և հավասարակշռված սննդակարգը,
• կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը,
• մարմնի քաշի վերահսկումը,
• ծխախոտից հրաժարումը,
• ալկոհոլի սահմանափակումը,
• սթրեսի նվազեցումը,
• ինչպես նաև արյան ճնշման պարբերական չափումը։

Եթե զարկերակային գերճնշումն արդեն ախտորոշված է, անհրաժեշտ է պահպանել բժշկի նշանակած բուժումը և չդադարեցնել դեղորայքի ընդունումը առանց մասնագետի խորհրդատվության։

Արյան ճնշման կանոնավոր չափումը կարևոր է նույնիսկ այն դեպքերում, երբ մարդը որևէ գանգատ չունի։ Վաղ հայտնաբերումը և ճիշտ վերահսկումը օգնում են կանխել ծանր բարդությունները և պահպանել կյանքի որակը։

10622 դիտում

Էկրանների (սմարթֆոններ, պլանշետներ, համակարգիչներ) արձակած կապույտ լույսի ազդեցությունը

Էկրանների (սմարթֆոններ, պլանշետներ, համակարգիչներ) արձակած կապույտ լույսը (blue light) վերջին տարիներին հայտնվել է գիտնականների ուշադրության կենտրոնում: Թեև առաջին հայացքից թվում է, թե աչքի լույսը չի կարող կապ ունենալ վերարտադրողական համակարգի հետ, կապն իրականում շատ սերտ է և իրականացվում է մեր հորմոնալ համակարգի միջոցով:

Թվային համակարգ-վարքագիծ-քուն-հորմոնային հավասարակշռություն-համակցված կապն ազդում է վերարտարդողական ֆունկցիայի վրա:

Մեր օրերում առկա նոր, արագ աճող և հաճախ անտեսվող գործոնների, որոնք ազդում են վերարտադրողական առողջության վրա, շարքին է դասվում կենսաբանական ազդեցություն ունեցող կապույտ լույսը:

Կապույտ լույսը՝ տեսանելի լույսի սպեկտրի, կարճ ալիքային երկարություն և բարձր էներգիա ունեցող հատված է, ալիքի երկարությունը ՝ 380-500 նանոմետր է, իսկ աղբյուրներն են` արևը (բնական աղբյուր), սմարթֆոնները, պլանշետները, համակարգիչները, LED լամպերը, հեռուստացույցը (արհեստական աղբյուր)։

Կապույտ լույսի ազդեցություն`

մելատոնինի սինթեզի ճնշում

քնի խանգարում

ցիրկադային ռիթմերի խանգարում

հորմոնալ ռիթմերի խանգարում

Ահա թե ինչպես է կապույտ լույսն ազդում կանանց վերարտադրողական առողջության վրա․

1. Մելատոնինի ճնշում և ցիրկադային ռիթմի խաթարում.

Մեր օրգանիզմում բոլոր գործընթացները ղեկավարվում են կենսաբանական ռիթմերով (ցիրկադային ռիթմ): Էկրանների կապույտ լույսը, հատկապես երեկոյան ժամերին, ուղեղին խաբում է՝ տալով «դրսում ցերեկ է» ազդանշանը: Արդյունքում քնի հորմոնը՝ մելատոնինը, չի արտադրվում բավարար քանակով: Մելատոնինը պարզապես քնեցնող միջոց չէ. այն հզոր հակաօքսիդանտ է, որը պաշտպանում է ձվաբջիջները և սպերմատոզոիդները վնասումից:

2. Ազդեցությունը կանանց վերարտադրողական համակարգի վրա. ձվաբջիջների որակի անկում: Մելատոնինի պակասը մեծացնում է օրգանիզմում օքսիդատիվ սթրեսը: Ձվարաններում հասունացող ձվաբջիջները դառնում են ավելի խոցելի ազատ ռադիկալների նկատմամբ, ինչը կարող է նվազեցնել դրանց որակը և բեղմնավորման հավանականությունը:

3. Դաշտանային ցիկլի խանգարումներ: Քնի և հորմոնալ ռիթմերի խաթարումն անմիջականորեն ազդում է էստրոգենի և պրոգեստերոնի հավասարակշռության վրա: Սա կարող է հանգեցնել անկանոն ցիկլերի կամ ձվազատման (օվուլյացիայի) խնդիրների:

4. Հղիության ընթացքը: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ հղիության ընթացքում քնի քրոնիկ խանգարումները (կապված երեկոյան էկրանների օգտագործման հետ) կարող են բացասաբար անդրադառնալ պտղի զարգացման կենսաբանական ռիթմերի վրա:

Ինչպե՞ս պաշտպանվել. Ամբողջությամբ հրաժարվել տեխնիկայից անհնար է, բայց կարելի է նվազեցնել ռիսկերը պարզ քայլերով.

1. «Թվային պահք» քնելուց առաջ: Աշխատեք քնելուց առնվազն 1-2 ժամ առաջ չօգտվել սմարթֆոնից կամ համակարգչից:

2. Գիշերային ռեժիմ (Night Shift/Blue Light Filter): Միացրեք այս ֆունկցիան բոլոր սարքերում. այն էկրանի լույսը դարձնում է տաք, դեղնավուն՝ հեռացնելով կապույտ սպեկտրը:

3. Պաշտպանիչ ակնոցներ: Եթե երեկոյան աշխատանքն անխուսափելի է, օգտագործեք հատուկ կապույտ լույսն արգելափակող (Blue Cut) ակնոցներ:

4. Հեռավորություն: Նոութբուքերը երբեք մի դրեք անմիջապես ծնկներին, իսկ հեռախոսը մի պահեք տաբատի առջևի գրպանում:

Գաստրիտի առաջացման հիմնական պատճառները

Գաստրիտը ստամոքսի լորձաթաղանթի բորբոքումն է, որը կարող է լինել սուր կամ քրոնիկ։ Այն համարվում է մարսողական համակարգի ամենատարածված խնդիրներից մեկը և հաճախ զարգանում է ոչ միայն սննդակարգի, այլ նաև կյանքի ռիթմի ու սովորությունների ազդեցությամբ։

Գաստրիտի առաջացման հիմնական պատճառներն են՝

Անկանոն սնվելը և երկար սոված մնալը

Կծու, տապակած, շատ յուղոտ կամ թթու սննդի հաճախակի օգտագործումը

Արագ սնվելը և սնունդը վատ ծամելը

Սթրեսը և նյարդային լարվածությունը

Ալկոհոլի և ծխախոտի օգտագործումը

Որոշ դեղամիջոցների, հատկապես ցավազրկողների երկարատև ընդունումը

Helicobacter pylori բակտերիան, որը հաճախ հանդիսանում է քրոնիկ գաստրիտի պատճառ

Սուրճի և գազավորված ըմպելիքների չափից շատ օգտագործումը

Գաստրիտը կարող է արտահայտվել հետևյալ ախտանիշներով՝

Ստամոքսի ցավ կամ այրոց

Ծանրության զգացում սնվելուց հետո

Փքվածություն և գազեր

Սրտխառնոց, երբեմն նաև փսխում

Թթվահամություն բերանում

Ախորժակի նվազում

Թուլություն և անհարմարավետություն վերին որովայնային հատվածում

Թալասեմիան արյունաստեղծ համակարգի ժառանգական հիվանդությունների խումբ է, որը բնութագրվում է հեմոգլոբինի սինթեզի խանգարմամբ

Թալասեմիան արյունաստեղծ համակարգի ժառանգական հիվանդությունների խումբ է, որը բնութագրվում է հեմոգլոբինի սինթեզի խանգարմամբ: Հետևաբար, հիվանդության հիմնական դրսևորումը սակավարյունությունն է: Աշխարհում շատերի մոտ թալասեմիան հայտնաբերվում է միայն հղիության ընթացքում կամ վաղ մանկական հասակում, մինչդեռ ավելի վաղ հետազոտությունը և ժամանակին բժշկական օգնությունը կարող են էական արդյունավետություն ունենալ:

Միևնույն ժամանակ, թալասեմիա ախտորոշումով մարդիկ շարունակում են ապրել առանց անհրաժեշտ բուժման և աջակցության: Ամեն տարի աշխարհում մոտ 68000 երեխա ծնվում է թալասեմիայի տարբեր դրսևորումներով, որոնցից 23000- փոխներարկում-կախված թալասեմիա: Գնահատվել է, որ 80-90 միլիոն մարդ համարվում է այդ գենը կրող (աշխարհի բնակչության 1,5%-ը), որոնց շուրջ 50%-ը Հարավարևելյան Ասիայում։ Ուստի, այս տարվա կարգախոսն «Այլևս չթաքնված․ չախտորոշվածների հայտնաբերում և անտեսվածների աջակցություն», ինչը համաշխարհային հանրությանը կոչ է բարձրացնելու իրազեկվածությունը այս հիվանդությամբ տառապող յուրաքանչյուր անհատին ավելի վաղ հայտնաբերելու և ավելի մեծ աջակցություն ցուցաբերելու համար:

Անհրաժեշտ է նշել, որ թալասեմիային բնութագրական են սակավարյունության ախտանիշները՝ գունատություն, հոգնածություն, թուլություն, ֆիզիկական գործողությունների հանդեպ վատ հանդուրժողականություն, ախորժակի վատացում: Բետա-թալասեմիայի դեպքում սակավարյունությունը սովորաբար ի հայտ է գալիս վաղ մանկական հասակում: Երեխաների մոտ հաճախ հանդիպում է աճի դանդաղում: Թալասեմիային հանտկանշական են նաև լյարդի մեծացումը, մաշկի և լորձաթաղանթների դեղնությունը, ոսկրերի դեֆորմացիան (ոսկրածուծի աշխատանքի խանգարման պատճառով), կծվածքի անոմալիաները, սրտային անբավարարությունը։ Կարող է առաջնալ նաև որովայնի ցավ` մեծացած փայծաղի և լեղապարկի քարերի պատճառով:

Թալասեմիայի ախտորոշումն իրականացվում է արյան ընդհանուր հետազոտության, հեմոգլոբինային թեստերի և գենետիկ հետազոտությունների միջոցով: Ախտորոշումը կարող է կատարվել նաև նախածննդյան շրջանում՝ պրենատալ թեստավորման շնորհիվ։

Թալասեմիայի նկատմամբ հետազոտության ցուցումներն ե թալասեմիայով հիվանդ արյունակից հարազատ առկայություն, անբացատրելի սակավարյունություն, ինչպես նաև հղիություն պլանավորելուց առաջ: Թալասեմիան կարող է հայտնաբերվել նաև պատահականորեն արյան հետազոտության ժամանակ:

Բուժումը կախված է թալասեմիայի տեսակից և ծանրության աստիճանից։ Հարկ է նշել, որ նախկինում թալասեմիայի ծանր ձևերը սովորաբար հանգեցնում էին մահվան վաղ մանկական հասակում: Վերջին տասնամյակների ընթացքում ժամանակակից բուժման մոտեցումները երկարացրել են ապրելիությունը` նույնիսկ մինչև ծերություն: Ներկայումս ծանր ձևերի դեպքում բուժումն իրականացվում է արյան կանոնավոր փոխներարկումներով, որոնք զուգորդվում են ավելցուկային երկաթի հեռացմանն ուղղված թերապիայով և ֆոլաթթվի կիրառմամբ։ Երբեմն, ցուցված է իրականացնել ոսկրածուծի կամ ցողունային բջիջների փոխպատվաստում, որը հաջողության դեպքում նպաստում է արյունաստեղծման կարգավորմանը:

Երևանը պատրաստվում է ընդունել մարտարվեստների Եվրոպայի ամենաթեժ իրադարձությունը

Հաշված օրեր անց Երևանի Gazprom Arena մարզահամալիրում կմեկնարկի Գրեփլինգի Եվրոպայի առաջնությունը, որը մեկ հարկի տակ կհավաքի Եվրոպայի ուժեղագույն մարզիկներին, հավաքականներին և մարտական ոգին

Հայաստանի Գրեփլինգի, Պանկրատիոնի և Սիրողական MMA-ի ֆեդերացիայի մեծածավալ աշխատանքի շնորհիվ՝ United World Wrestling-ի ամենասպասված առաջնություններից մեկը առաջին անգամ այս մասշտաբով գալիս է մայրաքաղաք Երևան

Սա պարզապես առաջնություն չէ․
սա Հայաստանի ուժի, կազմակերպչական մակարդակի և մարտական մշակույթի միջազգային ներկայացումն է

Պատրաստվեք անզիջում գոտեմարտերի, բարձր ադրենալինի և պատմական պահերի։

Երևան

Մայիս 24, 2026

3929 դիտում

Հայաստանում առաջին անգամ կայացել է ռոբոտային հեռավար վիրահատություն

«Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ը հերթական առաջանցիկ քայլն է կատարում հայաստանյան առողջապահության ոլորտում։ Կլինիկայում հաջողությամբ իրականացվել է երկրում առաջին ռոբոտային հեռավար վիրահատությունը։ Բելգիայում գտնվող աշխարհի առաջատար ուրոլոգներից մեկը՝ Ալստ քաղաքի OLV հիվանդանոցի ուրոլոգիայի բաժանմունքի ղեկավար և Orsi ակադեմիայի գործադիր տնօրեն, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Մոտտրիեն ավելի քան 3300 կմ հեռավորությունից վիրահատել է «Սլավմեդ»-ում գտնվող պացիենտին։

Շագանակագեղձի քաղցկեղի վաղ՝ առաջնային փուլում գտնվող պացիենտի մոտ իրականացվել է շագանակագեղձի՝ ռոբոտ-ասիստենցված արմատական հեռացում։ Հեռավար վիրահատական միջամտությունն անցել է հարթ և անվտանգ՝ շնորհիվ «Սլավմեդ»-ի բուժանձնակազմի բարձր պատրաստվածության և բացառիկ տեխնիկական հագեցվածության։

«Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ի հիմնադրման առաջին իսկ օրվանից մենք ընտրել ենք շարունակական զարգացման ու կատարելագործման, ժամանակակից մոտեցումների և նորարարությունների որդեգրման ուղին։ Այսօր մեզ համար առանձնահատուկ կարևոր և ուղենշային ձեռքբերում է Հայաստանում առաջին ռոբոտային հեռավար վիրահատության իրականացումը»,- ասել է «Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ի հիմնադիր Արմինե Հովակիմյանը։

Նշենք, որ «Սլավմեդ»-ն առաջինն է Հայաստանում ներդրել ռոբոտային վիրաբուժությունը և ձևավորել այս ոլորտում մասնագիտացված վիրաբուժական թիմ։ Հեռավար վիրահատության հաջող իրականացման կարևոր գրավականներից են «Սլավմեդ»-ում ներդրված գերժամանակակից Toumai MT-1000 ռոբոտային համակարգը, որը համալրված է Հայաստանում միակ և բացառիկ՝ հեռավար վիրահատությունների իրականացման համար նախատեսված առանձին մոդուլով, ինչպես նաև բժշկական կենտրոնում առկա գերարագ ինտերնետային կապուղիները։

Այս տեխնոլոգիական հնարավորությունները թույլ են տալիս ցանկացած հեռավորությունից անխափան կառավարել ռոբոտային համակարգը և ապահովել վիրահատության անվտանգ ու ճշգրիտ ընթացքը։ Նախապատրաստական մեծ աշխատանքներ են կատարվել՝ ադապտացնելու երկու կլինիկաների ռոբոտային համակարգերը։ 

«Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ի Ուրոլոգիական բաժանմունքի ղեկավար Մհեր Մխիթարյանը, ով ողջ ընթացքում ֆիզիկապես գտնվել է վիրասրահում՝ պացիենտի և ռոբոտի կողքին, ընդգծել է․ «Ինձ համար մեծ նշանակություն ունի այս իրադարձությունը, որովհետև բժշկությունը սկսում է սահմաններ չճանաչել։ Մեր պացիենտը, վստահելով մեր կլինիկային ու թիմին, առանց վարանելու ընտրեց այս տարբերակը։ Ես վիրասրահում էի և պատրաստ էի ցանկացած վայրկյանի, որևէ տեխնիկական խնդրի դեպքում, անմիջապես շարունակել վիրահատությունն այստեղից, այնպես որ պացիենտի կյանքին ու առողջությանը ոչ մի խնդիր չէր կարող սպառնալ»։

Այս ձեռքբերմամբ Հայաստանը դասվում է աշխարհի առաջատար այն երկրների շարքին, որոնք ունեն հեռավար վիրահատության ծառայություն։ 

«Սլավմեդ» ԲԿ Ռոբոտային վիրաբուժության և էնդոսկոպիկ ծառայության ղեկավար, ընդհանուր և լապարոսկոպիկ վիրաբույժ Լևոն Գրիգորյանը նշել է,  որ այս ամենը հնարավոր է դարձել ամբողջական հեռավիրահատական համակարգ ներդնելու միջոցով։ «Մեր մարտավարությունն է՝ ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու համար բժշկության մակարդակը հավասարեցնել աշխարհի առաջատար կենտրոններին։ Այս համակարգն ապահովում է աշխարհի ցանկացած առաջատար մասնագետի հմտությունների ներկայությունը մեր վիրասրահում։ Սա նաև ֆինանսական մեծ խնայողություն է պացիենտների համար։ Այլևս կարիք չկա հսկայական գումարներ ծախսել արտերկիր մեկնելու և այնտեղ մնալու համար. նույն ծառայությունը նրանք ստանում են հայրենիքում՝ ավելի մատչելի արժեքով»,- հավելել է Լևոն Գրիգորյանը:

«Հեռավար վիրահատությունների ժամանակ թիմերի միջև համակարգված աշխատանքը շատ կարևոր է։ «Սլավմեդ»-ն ապահովեց այդ բարձր մակարդակը՝ ևս մեկ անգամ փաստելով տարածաշրջանում իր առաջատար դիրքը։ Ռոբոտային հեռավար վիրաբուժության ներդրմամբ կլինիկան նոր էջ է բացում, և ես ցանկանում եմ իմ փորձով ու գիտելիքներով նպաստել, որպեսզի այս ձեռնարկը մեծ հաջողություններ գրանցի»,- ասել է վիրահատող բժիշկ, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Մոտտրիեն։

Պացիենտի անվտանգությունն ապահովվել է բազմաշերտ պաշտպանությամբ. կապի հնարավոր ընդհատման դեպքում գործում են ապահովագրող այլ կապուղիներ, իսկ երկու կողմից անխափան աշխատում են ինժեներական և վիրաբուժական թիմերը։

Ե՞րբ է անհրաժեշտ բարիատրիկ վիրահատություն և ինչպե՞ս կանխել հաստ աղիքի ուռուցքները

Առողջ Բլոգ հաղորդաշարի հերթական թողարկման ընթացքում օնկո և լապարասկոպիկ վիրաբույժ Վահագն Համբարձումյանի հետ խոսել ենք առողջության հետ կապված երկու կարևոր թեմաների մասին՝

բարիատրիկ վիրահատության և հաստ աղիքի ուռուցքի վիրահատության մասին։

Ի՞նչ դեպքերում է անհրաժեշտ վիրահատությունը, որո՞նք են առաջին ախտանշանները, ինչպե՞ս է փոխվում մարդու կյանքը բուժումից հետո և ինչու՞ է կարևոր ժամանակին դիմել մասնագետի։
Բժիշկ Վահագն Համբարձումյանի մոտ գրանցվելու համար կարող եք զանգահարել՝
091 411421

2039 դիտում

Անհրաժեշտ է արդյո՞ք հակասնկային նշանակել հակաբիոտիկների հետ

Հակաբիոտիկների հետ զուգահեռ հակասնկային դեղերի կիրառման հաճախականության գնահատումը
Մշտական հարց` անհրաժեշտ է արդյո՞ք հակասնկային նշանակել հակաբիոտիկների հետ: Աշխարհում քրոնիկ և վարակային հիվանդությունների արդյունավետ բուժումն այսօր բախվում է մի շարք լուրջ մարտահրավերների, որոնցից մեկը հակամանրէային և հակասնկային դեղերի ոչ ռացիոնալ կիրառումն է։ Գործնականում և հասարակական մակարդակում բավական տարածված է այն սխալ պատկերացումը, թե հակաբիոտիկների ընդունումը պարտադիր պետք է ուղեկցվի հակասնկային դեղերի կիրառմամբ՝ որպես սնկային վարակներից կանխարգելման միջոց։ Այս մոտեցումը հաճախ ձևավորվում է ոչ մասնագիտական խորհրդատվության կամ ինքնաբուժման արդյունքում և հանգեցնում է հակասնկային դեղերի անհիմն օգտագործման։

Միջազգային հեղինակավոր կլինիկական ուղեցույցներն ու գիտական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հակասնկային դեղերի կիրառման զգալի մասը՝ մոտ 30–50%-ը, համարվում է անտեղի կամ ոչ օպտիմալ։ Չնայած այն փաստին, որ լայն սպեկտրի հակաբիոտիկները կարող են որոշակիորեն խաթարել օրգանիզմի բնական միկրոֆլորան, դա ինքնին չի նշանակում, որ բոլոր պացիենտների մոտ անխուսափելիորեն զարգանալու է կլինիկորեն նշանակալի սնկային վարակ։ Հետևաբար, կանխարգելիչ հակասնկային թերապիան չունի բավարար գիտական հիմնավորում։ Ավելին, նման ոչ նպատակային կիրառումը կարող է ունենալ մի շարք բացասական հետևանքներ։ Դրանցից են դեղակայուն սնկային շտամների առաջացման և տարածման վտանգի մեծացումը, լյարդի տոքսիկ ազդեցությունների և դեղային փոխազդեցությունների հաճախականության աճը, ինչպես նաև լրացուցիչ ֆինանսական բեռի ձևավորումը թե՛ հիվանդների, թե՛ առողջապահական համակարգի համար։ Այս գործոնները միասին ընդգծում են հակասնկային դեղերի զգույշ և հիմնավորված կիրառման անհրաժեշտությունը։

Հակասնկային թերապիան, այդ թվում՝ պրոֆիլակտիկ կիրառումը, պետք է իրականացվի խիստ անհատականացված մոտեցմամբ։ Այն հիմնականում ցուցված է բարձր ռիսկային խմբերում, ինչպիսիք են՝ ծանր կամ միջին աստիճանի իմունային թուլացում ունեցող պացիենտները, արյան համակարգի հիվանդություններով անձինք, երկարատև և բարձր դոզաներով հակաբիոտիկային բուժում ստացող հիվանդները, ինչպես նաև վերակենդանացման բաժանմունքում գտնվող և ինվազիվ միջամտությունների ենթարկվող պացիենտները։ Այս ռիսկային գործոնների բացակայության դեպքում հակասնկային դեղերի կանխարգելիչ նշանակումը սովորաբար հիմնավորված չի համարվում։

ԵՊԲՀ դեղագործության կառավարման ամբիոնում իրականացված ուսումնասիրությունը գնահատել է հակաբիոտիկների հետ համակցված հակասնկային դեղերի կիրառման տարածվածությունը, ինչը, ըստ ստացված արդյունքների, բավական հաճախ հանդիպող երևույթ է։ Սակայն շատ դեպքերում այն հիմնված չէ հստակ բժշկական ցուցումների վրա և հիմնական շարժիչ գործոնը «կանխարգելման» կամ «անվտանգության ապահովման» գաղափարն է, որը հատկապես արտահայտված է դեղատնային խորհրդատվության մակարդակում։ Դեղատների աշխատակիցների մի մասը հակասնկային դեղեր առաջարկում է նույնիսկ առանց հաստատված ախտորոշման, ինչը վկայում է կանխարգելիչ մոտեցման գերակայության մասին գործնական մակարդակում։

Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ թե՛ բնակչության, թե՛ դեղատան աշխատակիցների շրջանում առկա են գիտելիքային բացեր հակաբիոտիկների ազդեցությամբ սնկային վարակների զարգացման իրական մեխանիզմների վերաբերյալ։ Այս թերի պատկերացումները նպաստում են ոչ ռացիոնալ դեղային վարքագծի ձևավորմանը՝ ինչպես դեղատնային խորհրդատվության ընթացքում, այնպես էլ ինքնաբուժման մակարդակում։ Բնակչության շրջանում հակասնկային դեղերը հաճախ ընկալվում են որպես հակաբիոտիկների «պարտադիր ուղեկից», ինչը չի համապատասխանում ժամանակակից կլինիկական ուղեցույցներին։

Այսպիսով, հակաբիոտիկների և հակասնկային դեղերի համատեղ, սակայն ոչ հիմնավորված կիրառումը Հայաստանի Հանրապետությունում ունի զգալի տարածում։ Սա ընդգծում է առողջապահական կրթության մակարդակի բարձրացման, մասնագիտական վերապատրաստման ուժեղացման և դեղերի նշանակման ու կիրառման վերահսկողության համակարգերի կատարելագործման անհրաժեշտությունը։

Ի՞նչ է փոխվել մանկապարտեզների սննդակարգում

Մանկաբույժի խորհուրդները ծնողներին

«Ուիգմոր» կանանց և երեխաների հիվանդանոցի մանկաբույժ Սինամ Պապյանը խորհուրդ է տալիս ընտանիքին և մանկապարտեզին լինել նույն թիմում։ 
Նրա խոսքով՝

• առողջ սննդային սովորությունները ձևավորվում են ամեն օր՝ ոչ միայն մանկապարտեզում, այլև տանը,

• հանգստյան օրերին նույնպես ցանկալի է պահպանել նույն սննդային սկզբունքները,

• յուրաքանչյուր հիմնական կերակուր պետք է հիմնված լինի «առողջ ափսեի» սկզբունքի վրա՝ ներառելով բանջարեղեն, սպիտակուց և բարդ ածխաջրեր,

• նոր մթերքներից հրաժարվելը միշտ չէ, որ նշանակում է, թե երեխան դրանք չի սիրում․ երբեմն անհրաժեշտ են բազմաթիվ փորձեր, մինչև երեխան ընդունի նոր համը,

• եթե երեխայի հասակն ու քաշը համապատասխանում են տարիքային նորմերին, ամենայն հավանականությամբ նա ստանում է բավարար սնունդ, նույնիսկ եթե ծնողին թվում է, թե քիչ է ուտում,

• կարևոր է պահպանել հիմնական սնունդների և միջուտեստների միջև մոտ երկու ժամ ընդմիջում, որպեսզի երեխան սովի բնական զգացողությամբ նստի սեղանի շուրջ։

Ի՞նչ է փոխվել մանկապարտեզների սննդակարգում

2026 թվականից Հայաստանի նախադպրոցական հաստատություններում ներդրվել է առողջ սննդակարգի նոր չափորոշիչ։
Փոփոխությունների արդյունքում՝

• Արդիականացվել են սննդանյութերի և էներգիայի օրական ֆիզիոլոգիական պահանջի նորմերը:

• Ավելացվել է ամբողջահատիկ պարունակող սնունդ (ամբողջահատիկ ցորենից հաց, ամբողջահատիկ ցորենից մակարոնեղեն, հնդկաձավար, վարսակ, բլղուր, հաճար և այլն):

• Շաքարի միջին օրաբաժինը նվազեցվել է ավելի քան 2 անգամ: Թույլ է տրվում օգտագործել ոչ ավելի, քան 5 գրամ շաքար կամ մեղր պարունակող ըմպելիք (ներառյալ` հյութեր, կակաո և այլն):

• Թույլատրվում է որպես խորտիկ տրամադրել բանջարեղեն և միրգ` առանց ավելացված շաքարի:

• Նվազեցվել է օգտագործվող աղի քանակը. միջին օրաբաժինը` ավելի քան 2 անգամ.  ցանկացած այլ համեմունք թույլատրվում է տրամադրել սահմանափակ չափաբաժիններով:

• Ավելացվել են թարմ մրգերի, հատապտուղների, բանջարեղենի, մշակաբույսերի, այդ թվում` չորամրգերի առկայությունը սննդակարգում:

Չի թույլատրվում.

• կրեմային հրուշակեղեն,

• քաղցրացուցիչներ պարունակող սննդամթերք,

• շոկոլադ,

• շոկոլադապատ արտադրանք,

• աղանդեր (բացառությամբ` յոգուրտի կամ մրգային հիմքով աղանդերի, որոնք պարունակում են առնվազն 50% միրգ),

• կոֆեին պարունակող ըմպելիքներ (այդ թվում` թեյ):  

Այս փոփոխությունների նպատակը միայն երեխաներին կերակրելը չէ, այլ առողջ սննդային մշակույթ ձևավորելը։

Առողջ սնվելը սովորություն է, ոչ թե մեկ օրվա փոփոխություն: Երեխաները միշտ չէ, որ պատրաստ են անմիջապես ընդունել նոր համերը։ Բրոկոլին, լոբազգիները կամ այլ անսովոր մթերքները սկզբում կարող են մնալ ափսեի մեջ։

Սակայն մասնագետները վստահեցնում են՝ նոր մթերքի հետ «ընկերանալու» համար երբեմն անհրաժեշտ են բազմաթիվ փորձեր։

Համբերատարությունը, բազմազանությունը և մեծահասակների անձնական օրինակը հաճախ ավելի արդյունավետ են, քան ցանկացած պարտադրանք։

Ամփոփելով

Առողջ սնվելու սովորությունները ձևավորվում են տարիների ընթացքում՝ ընտանիքի և կրթական հաստատության համատեղ աշխատանքի շնորհիվ։
Երեխայի համար կարևոր է ոչ միայն այն, թե որքան է նա ուտում, այլ նաև այն, թե ինչ է ուտում, ինչ միջավայրում է սնվում և ինչ օրինակ է տեսնում իր շուրջը։
Երբ տունն ու մանկապարտեզը միասին ձևավորում են առողջ սննդային մշակույթ, երեխան ոչ միայն ավելի հեշտ է ընդունում նոր համերը, այլև ձեռք է բերում այնպիսի սովորություններ, որոնք կարող են ուղեկցել նրան ամբողջ կյանքի ընթացքում։

Կոծուկ.ԻՆՉՈ՞Վ Է ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԱՅՍ ԲՈՒՅՍԸ

ԻՐԱԶԵԿՈՒՄ

Հարգելի՛ քաղաքացիներ և զբոսաշրջիկներ,

Ձեզ ենք ներկայացնում բնության գրկում արշավելու ընթացքում հաճախ ուղեկցող այս վտանգավոր բուսատեսակը՝ Կոծուկ/քեղ (լատ.՝ Heracleum) (լուսանկար 1, 2), որը նեխուրազգիների (հովանոցավորների) ընտանիքի բույս է։ Ցողունի բարձրությունը 1-2 մ է (երբեմն՝ 10-80 սմ)։ Տերևները խոշոր են, փետրաձև, երբեմն՝ պարզ։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ դեղնականաչավուն՝ հավաքված բարդ հովանոցում։ Պտուղները ձվաձև են, կլորավուն։ Հայաստանում տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։

ԻՆՉՈ՞Վ Է ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԱՅՍ ԲՈՒՅՍԸ։

Հյութի մեջ պարունակում են նյութեր, որոնք, հայտնվելով մաշկի վրա, արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների հետ փոխազդեցության ներքո առաջացնում են 1-3-րդ աստիճանի այրվածքներ։(Լուսանկար 3)։ Այրվածքների տեղակայման և տարածվածության աստիճանից կախված ընդհուպ կարող են ստեղծել կյանքին սպառնացող իրավիճակ:

Մաշկի հետ շփման արդյունքում կարող են առաջացնել ալեգիկ սուր վիճակ։

Կոծուկից ստացված այրվածքների բուժումը բավականին երկարատև է, կախված այրվածքի աստիճանից կարող են թողնել խոր սպիեր։

ՀԱՐԳԵԼԻ ԱՐՇԱՎԱԿԱՆՆԵՐ, ՀՈՐԴՈՐՈՒՄ ԵՆՔ՝

Արշավների ընթացքում, անկախ եղանակային պայմաններից՝ կրել վերջույթները ծածկող հագուստ և հնարավորինս խուսափել բույսի և բաց մաշկի շփումից։

Եթե Ձեր նախընտրած արահետի վրա անխուսափելի է կոծուկի(քեղի) հետ շփումը, խորհուրդ ենք տալիս օգտագործել արշավական ձեռնափայտերը՝ զգուշությամբ բույսի ցողունը Ձեր դեմքից և մարմնից հեռացնելու նպատակով։

Ձեզ հետ ունեցեք առաջին օգնության պարագաներ և անձնական դեղատուփ։

Արշավների ընթացքում հաճախ անսպասելիորեն բախվում ենք առողջությանը սպառնացող վտանգավոր իրավիճակների, սակայն իրազեկված լինելով հնարավոր է որոշակիորեն խուսափել դրանցից։ ՄԱՂԹՈՒՄ ԵՆՔ ԱՆՎՏԱՆԳ ԱՐՇԱՎՆԵՐ

5 խորհուրդ՝ անվտանգ հանգիստ բնության գրկում

5 խորհուրդ՝ անվտանգ հանգիստ բնության գրկում

Բնության գրկում հանգիստը կարող է լինել հաճելի և անվտանգ, եթե պահպանեք մի քանի պարզ կանոն։

Պաշտպանվեք միջատներից և տիզերից

Կրեք երկարաթև, բաց գույնի հագուստ, օգտագործեք միջատավանող (ռեպելենտ) միջոցներ և զբոսանքից հետո զննեք մարմինը։

Խմեք միայն խմելու համար նախատեսված ջուր

Նախընտրեք շշալցված կամ անվտանգ աղբյուրներից ստացված ջուր։ Եթե վստահ չեք ջրի որակին, այն օգտագործելուց առաջ եռացրեք։

Պահպանեք սննդային անվտանգությունը

Շուտ փչացող սննդամթերքը պահեք սառը պայմաններում և մի օգտագործեք երկար ժամանակ արևի տակ մնացած սնունդ։

Պաշտպանվեք արևից

Օգտագործեք արևապաշտպան միջոցներ, կրեք գլխարկ և փորձեք խուսափել արևի ուղիղ ճառագայթներից՝ հատկապես ժամը 11:00–17:00-ն ընկած ժամանակահատվածում։

Հոգ տարեք շրջակա միջավայրի մասին

Հանգստից հետո հավաքեք աղբը, մի աղտոտեք բնությունը և պահպանեք հրդեհային անվտանգության կանոնները։

Հիշե՛ք՝ անվտանգ հանգիստը սկսվում է պատասխանատու վարքագծից։ Մի քանի պարզ կանոն կօգնեն պահպանել և՛ ձեր առողջությունը, և՛ բնության գեղեցկությունը։

1322 դիտում

Կրծքի խնամքը հղիության և կրծքով կերակրման ընթացքում

Հղիության ընթացքում կրծքագեղձերը ենթարկվում են փոփոխությունների՝ նախապատրաստվելով լակտացիային։ Ճիշտ խնամքը նպաստում է մաշկի ամբողջականության պահպանմանը և կրծքով կերակրման հաջող հետագա մեկնարկին։

I. Կրծքի խնամք հղիության ընթացքում

1. Ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ, որոնք դիտվում են հղիության առաջին շաբաթներից.

• Կրծքերի չափերով մեծացում և զգայունություն,

• հարպտկային շրջանի (արեոլան) մգացում,

• հղիության 2րդ եռամսյակից կաթնախեժի արտադրություն:
  
  Վերը նշվածները բնական փոփոխություններ են և հատուկ միջամտություն չեն պահանջում :

2. Հիգիենա

• Ամենօրյա լվացում/ լոգանք գոլ ջրով,

• խուսափել սպիրտային լուծույթների և օճառների օգտագործումից պտուկների շրջանում: 
  
  Պտուկների «նախապատրաստում»  (քաշում պտուկհանիչներով, կոշտացում սրբիչներով) խորհուրդ չի տրվում, քանի որ դա կարող է առաջացնել մաշկի վնասում և հետագայում դիսկոմֆորտ կերակրման ընթացքում։ Կան պտուկների խնամքի համար նախատեսված քսուքներ, որոնց օգտագործումը ըստ ցանկության է։ Գիտահեն ապացույց չկա, որ նման քսուքների օգտագործումը հետագայում նվազեցպում է պտուկների վնասվածքները։

3. Ներքնազգեստի ընտրություն

• Հարմարավետ, աջակցող,

• բնական նյութերից՝ նախընտրելի է բամբակյա,

• ճիշտ չափի ընտրված կրծկալ,

• գիշերային թեթև աջակցություն՝ ըստ անհատական հարմարավետության:

4. Մաշկի խնամք

• Կրծքագեղձի մաշկի չորության դեպքում կարելի է օգտագործել հիպոալերգեն խոնավեցնող միջոցներ,

• կարելի է օգտագործելը հղիազոլերի կանխարգելման համար նախատետված քսուքներ, սակայն հիշեք, որ ամեն դեպքում հղիազոլերի առաջացումը կախված է մաշկի տեսակից

II. Կրծքի խնամք կրծքով կերակրման ընթացքում

1. Հիգիենա

• Յուրաքանչյուր կերակրումից առաջ կրծքագեղձը լվանալու անհրաժեշտություն չկա,

• ամենօրյա ցնցուղը ավարար է,

• պտուկների բնական պաշտպանիչ շերտը պետք է պահպանել, այդ իսկ պատճառով պետք է խուսափել օճառով պտուկները լվանալուց:

2. Պտուկների ցավ և ճաքեր
   
   Պտուկների շրջանի ցավը հաճախ պայմանավորված է ոչ ճիշտ ամրակցմամբ  կրծքին կամ սխալ դիրքով ։
   
   Խորհուրդներ․

• Ստուգել երեխայի դիրքը և ամրակցումը կրծքին, անհրաժեշտության դեպքում շտկել,

• կերակրումից հետո թողնել, որ մի քանի կաթիլ կաթ մնա պտուկի վրա, անմիջապես չհագնել կրծքկալը,

• անհրաժեշտության դեպքում կիրառել բժշկի կողմից նշանակված քսուքները նախատեսված պտուկների վնասվածքների համար:
  
  Արտահայտված ցավի, արյունահոսության կամ չլավացող ճաքերի դեպքում անհրաժեշտ է դիմել կրծքով սնուցման մասնագետի, զանգահարելով՝ Մարգարյան ծննդատուն:

2. Կաթնագեղձերի կոշտացում
   
   Հիմնականում կարող է առաջանալ ծննդաբերությունից հետո առաջին օրերին կամ երբ  կերակրումների միջև լինում են երկար ընդմիջումներ:
   
   Օգնության միջոցներ․

• Հաճախակի կերակրում,

• կրծքագեղձի մերսում նախքան կերակրելը.

• սառը կոմպրես՝ կերակրումից հետո,

• հարմարավետ, ճիշտ չափի ընտրված կրծքկալ,

• եթե երեխայի կերակրումներից հետո դեռ պահպանվում է ծանրության զգացումը կարելի է ձեռքով կամ կթիչով կթել կուրծքը՝ մինչև թեթևության զգացումը:

Երբ դիմել բժշկի.

Երբ առկա են կաթի կանգի և մաստիտի նշաններ, որոնք են.

• բարձր ջերմություն (>38°C),

• կրծքի ուժեղ ցավ, կարմրություն, կոշտություն,

• թարախային արտադրություն կրծքից,

• երկարատև չլավացող ճաքեր:

Հղիության և կրծքով կերակրման ընթացքում կրծքի խնամքը հիմնականում պարզ  գործընթաց է։ Ճիշտ խնամքը հիմնված է բնական մաշկային պաշտպանության պահպանման, ճիշտ ամրակցման  և վաղ արձագանքման վրա։

Աղբյուրներ

• World Health Organization – Breastfeeding recommendations

• American College of Obstetricians and Gynecologists – Breastfeeding guidance

• American Academy of Pediatrics – Breastfeeding and the Use of Human Milk

• La Leche League International – Breast care and breastfeeding