Սննդային թունավորումների մեծ մասը կարելի է կանխարգելել՝ հետևելով հինգ պարզ, բայց կարևոր կանոնի

Սննդային թունավորումների մեծ մասը կարելի է կանխարգելել՝ հետևելով հինգ պարզ, բայց կարևոր կանոնի։

1. Պահպանե՛ք մաքրությունը

Վտանգավոր միկրոօրգանիզմները կարող են «թաքնվել» ձեռքերի, սրբիչների և հատկապես կտրատման տախտակների, դանակների վրա։

Լվացե՛ք ձեռքերը սնունդ պատրաստելուց առաջ և ընթացքում։

Մաքուր պահե՛ք բոլոր այն մակերեսներն ու գործիքները, որոնք օգտագործվում են սննդի պատրաստման ընթացքում։

Պաշտպանե՛ք խոհանոցը միջատներից, վնասատուներից և այլ կենդանիներից։

2. Առանձնացրե՛ք հում և եփած մթերքը

Հում միսը, թռչնամիսն ու ծովամթերքը կարող են պարունակել մանրէներ, որոնք հեշտությամբ փոխանցվում են այլ սննդամթերքներին։

Օգտագործե՛ք տարբեր տախտակներ և դանակներ։

Հում և եփած սնունդը պահե՛ք առանձին տարաների մեջ։

3. Եփե՛ք լիարժեք

Սնունդը պետք է պատրաստվի առնվազն 70°C ջերմաստիճանում։

Հատուկ ուշադրություն դարձրե՛ք աղացած մսին և թռչնամսին․ դրանք պետք է ամբողջությամբ եփված լինեն։

4. Պահե՛ք սնունդը ճիշտ ջերմաստիճանում

Սենյակային ջերմաստիճանում մանրէները բազմանում են շատ արագ։

Մի՛ հալեցրեք սառեցված սնունդը սենյակային ջերմաստիճանում։

5. Օգտագործե՛ք թարմ մթերք և խմելուն պիտանի ջուր

Նույնիսկ սառույցը կարող է վտանգավոր լինել, եթե պատրաստված է ոչ մաքուր ջրից։

Մանրակրկիտ լվացե՛ք միրգն ու բանջարեղենը, խուսափե՛ք ժամկետանց սննդից։

Սննդային թունավորման ամենատարածված ախտանիշներն են՝ սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, ցավ որովայնի շրջանում և թուլություն։

Անպայման դիմեք բժշկի, եթե ունեք բարձր ջերմություն, ուժեղ ջրազրկում կամ ախտանիշները տևում են 3 օրից ավելի։

Անվտանգ սնունդն՝ առողջ կյանքի հիմք։

Կենդանիներ պահելու մշակույթը և դրա ազդեցությունը առողջության վրա

Կենդանիներ պահելու մշակույթը կարող է մեծ օգուտ տալ մարդկանց հոգեբանական և ֆիզիկական առողջությանը, եթե այն կազմակերպված է գրագետ ձևով։ Անհրաժեշտ է համատեղ աշխատանք ընտանիքների, պետության և հասարակական կազմակերպությունների միջև՝ մշակույթը զարգացնելու և առողջության համար այն անվտանգ դարձնելու նպատակով։ Աշխարհում ընտանի կենդանի պահելու մշակույթը բավականին լայն տարածում ունի, բայց տարածվածության մակարդակը տարբեր է ըստ երկրների, տարածաշրջանների և մշակութային առանձնահատկությունների։ Աշխարհի բնակչության մեծ մասն ունի ընտանի կենդանի․ տարբեր հետազոտությունների համաձայն՝ աշխարհի տնային տնտեսությունների ավելի քան 55–60%-ը պահում է առնվազն մեկ կենդանի։ Ամենատարածված կենդանիները շները և կատուներն են, բայց շատ երկրներում տարածված են նաև թռչունները, ձկները, նապաստակները, ինչպես նաև էկզոտիկ կենդանիները։ Օրինակ` ԱՄՆ-ում տնային տնտեսությունների շուրջ 66%-ը (մոտ 87 միլիոն ընտանիք) պահում է կենդանի։ Ամենատարածվածը շներն են, ապա կատուները։ Եվրոպական շատ երկրներում ընտանի կենդանի պահելը մշակույթի անբաժան մասն է․ օրինակ՝ Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում ընտանի կենդանի ունեցող ընտանիքների թիվը 40–50% է։

Ռուսաստանը համարվում է աշխարհի առաջատարներից մեկը կատուների թվով։

Ճապոնիայում և Կորեայում տարածված են հիմնականում փոքր չափի շներ ու կատուներ, քանի որ բնակարանները փոքր են։ Չինաստանում վերջին տասնամյակներում ընտանի կենդանիներ պահելու մշակույթը արագ աճում է։

Աֆրիկյան և Լատինական Ամերիկայի երկրներում շների պահումը շատ տարածված է, հաճախ ոչ միայն որպես «ընտանի կենդանի», այլև որպես պահապան։ Վերջին տասնամյակներում ընտանի կենդանի պահելու մշակույթը զարգացել է արագ տեմպերով, մասնավորապես քաղաքային միջավայրում։ Կենդանիները ավելի ու ավելի հաճախ ընկալվում են որպես ընտանիքի անդամ, ոչ թե պարզապես պահապան կամ օգտակար կենդանի։ Սպառողական շուկան (սնունդ, խաղալիքներ, բժշկական ծառայություններ) ընտանի կենդանիների համար դարձել է բազմամիլիարդ դոլար արժողությամբ ոլորտ։

Հայաստանում կենդանիներ պահելու մշակույթը զարգանում է, սակայն դեռևս չի հասնում արևմտյան երկրների մակարդակին։ Շների և կատուների սննդի շուկան աճում է տարեկան միջինում 10%-ով։ Մոտ 302,000 մարդ ակնկալվում է, որ կունենա կենդանի 2029 թվականին։ Երևանում կենդանիներ պահելը դառնում է ավելի ընդունելի, սակայն մարզերում շները հաճախ դիտվում են որպես պահապաններ։

Առկա է նաև թափառող կենդանիների մեծ խնդիր, սակայն նաև գործում են մի շարք կազմակերպություններ՝ որոնք նրանց խնամում և որդեգրման հնարավորություն են տալիս։

Ընտանի կենդանիներն ունեն մի շարք հայտնի առողջական օգուտներ`

• Սթրեսի նվազեցում և հոգեբանական աջակցություն, կենդանիների հետ շփումը նվազեցնում է սթրեսը, օգնում է դեպրեսիայի և միայնության դեմ պայքարում։

• Սրտանոթային առողջություն, շների տերերը ավելի շատ են քայլում, նվազում է սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը։

• Իմունիտետի խթանում` երեխաների մոտ նվազում է ալերգիաների հավանականությունը։

• Սոցիալական կապերի ամրապնդում, նոր ծանոթություններ, սոցիալական ակտիվություն։

• Կյանքի որակի բարելավում, տարեցների և ընտանիքների համար կենդանիները պատասխանատվություն և ուրախություն են բերում:

Այս բոլոր առավելությունների հետ կենդանասերները պետք է հետևեն որոշակի կանխարգելիչ միջոցառումների` կենդանիներից եկող առողջական խնդիրները կառավարելու առումով`

1. Ալերգիաներ` կենդանիների մազիկները և փոշին կարող են առաջացնել ալերգիկ ռեակցիաներ

2. Վարակներ` կենդանիները որոշ վարակիչ հիվանդությունների աղբյուր են համարվում (տոքսոպլազմոզ, սալմոնելոզ, կատաղություն և այլն)

3. Անվտանգության ռիսկեր` խոշոր շները կարող են վնասել երեխաներին։

4. Ֆինանսական և ժամանակային ծանրաբեռնվածություն`կենդանիների խնամքը պահանջում է գումար և ժամանակ։ Կենդանիների առողջության ապահովումը պահանջում է կանխարգելիչ պատվաստումներ և որոշակի դեղորայք, տարեկան զննում անասնաբույժի մոտ։ Հիգիենայի պահպանումը (ձեռքերի լվացում, առանձին անկողին կենդանու համար) նույնպես առանցքային նշանակություն ունի կենդանի պահելու մշակույթում։

Ալերգիաների կառավարման նպատակով կանոնավոր խոնավ մաքրումը, օդափոխությունը խիստ կարևոր են, իսկ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելումը պահանջում է տեղեկացվածություն հնարավոր խնդիրներին ճիշտ և արագ արձագանքելու համար (վերքերի լվացում, մշակում և այլն)։ Այս մշակույթի ձևավորումը, կրթությունը և իրազեկումը դպրոցներում ու լրատվամիջոցներով շատ կարևոր դեր ունեն։ Հասարակական կառույցների զարգացումը (dog parks, որդեգրման միջոցառումներ), իրավական կարգավորումները (գրանցում, չիպավորում, դաժանության դեմ պայքար) կաջակցեն կենդանիների նկատմամբ գրագետ և իրազեկ մոտեցման ձևավորմանը։

Սրտանոթային համակարգի ամենատարածված քրոնիկական հիվանդություններից է զարկերակային գերճնշումը

Սրտանոթային համակարգի ամենատարածված քրոնիկական հիվանդություններից է զարկերակային գերճնշումը (արյան բարձր ճնշումը)։ Այն հաճախ երկար ժամանակ ընթանում է առանց ախտանիշների։ Չբացահայտված կամ չկարգավորված զարկերակային գերճնշումը կարող է բարձրացնել սրտամկանի ինֆարկտի, գլխուղեղային կաթվածի, սրտային անբավարարության, երիկամների վնասման և այլ բարդությունների ռիսկը։

Ուստի, կարևոր է իրազեկ լինել զարկերակային գերճնշման կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման և արդյունավետ կարգավորման հարցերին։

Զարկերակային գերճնշման զարգացմանը նպաստում են բազմաթիվ գործոններ՝

• աղի և հագեցած ճարպերով հարուստ սննդակարգ,
• ֆիզիկական պասիվությունը,
• ավելորդ քաշը և ճարպակալումը,
• ծխախոտի և ալկոհոլի օգտագործումը,
• քրոնիկական սթրեսը,
• ոչ բավարար քունը,
• ինչպես նաև ժառանգական նախատրամադրվածությունը և տարիքային փոփոխությունները։

Զարկերակային գերճնշման կանխարգելման և կարգավորման հիմնական միջոցներն են՝

• աղի օգտագործման սահմանափակումը,
• առողջ և հավասարակշռված սննդակարգը,
• կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը,
• մարմնի քաշի վերահսկումը,
• ծխախոտից հրաժարումը,
• ալկոհոլի սահմանափակումը,
• սթրեսի նվազեցումը,
• ինչպես նաև արյան ճնշման պարբերական չափումը։

Եթե զարկերակային գերճնշումն արդեն ախտորոշված է, անհրաժեշտ է պահպանել բժշկի նշանակած բուժումը և չդադարեցնել դեղորայքի ընդունումը առանց մասնագետի խորհրդատվության։

Արյան ճնշման կանոնավոր չափումը կարևոր է նույնիսկ այն դեպքերում, երբ մարդը որևէ գանգատ չունի։ Վաղ հայտնաբերումը և ճիշտ վերահսկումը օգնում են կանխել ծանր բարդությունները և պահպանել կյանքի որակը։

123 դիտում

Գաստրիտի առաջացման հիմնական պատճառները

Գաստրիտը ստամոքսի լորձաթաղանթի բորբոքումն է, որը կարող է լինել սուր կամ քրոնիկ։ Այն համարվում է մարսողական համակարգի ամենատարածված խնդիրներից մեկը և հաճախ զարգանում է ոչ միայն սննդակարգի, այլ նաև կյանքի ռիթմի ու սովորությունների ազդեցությամբ։

Գաստրիտի առաջացման հիմնական պատճառներն են՝

Անկանոն սնվելը և երկար սոված մնալը

Կծու, տապակած, շատ յուղոտ կամ թթու սննդի հաճախակի օգտագործումը

Արագ սնվելը և սնունդը վատ ծամելը

Սթրեսը և նյարդային լարվածությունը

Ալկոհոլի և ծխախոտի օգտագործումը

Որոշ դեղամիջոցների, հատկապես ցավազրկողների երկարատև ընդունումը

Helicobacter pylori բակտերիան, որը հաճախ հանդիսանում է քրոնիկ գաստրիտի պատճառ

Սուրճի և գազավորված ըմպելիքների չափից շատ օգտագործումը

Գաստրիտը կարող է արտահայտվել հետևյալ ախտանիշներով՝

Ստամոքսի ցավ կամ այրոց

Ծանրության զգացում սնվելուց հետո

Փքվածություն և գազեր

Սրտխառնոց, երբեմն նաև փսխում

Թթվահամություն բերանում

Ախորժակի նվազում

Թուլություն և անհարմարավետություն վերին որովայնային հատվածում

Թալասեմիան արյունաստեղծ համակարգի ժառանգական հիվանդությունների խումբ է, որը բնութագրվում է հեմոգլոբինի սինթեզի խանգարմամբ

Թալասեմիան արյունաստեղծ համակարգի ժառանգական հիվանդությունների խումբ է, որը բնութագրվում է հեմոգլոբինի սինթեզի խանգարմամբ: Հետևաբար, հիվանդության հիմնական դրսևորումը սակավարյունությունն է: Աշխարհում շատերի մոտ թալասեմիան հայտնաբերվում է միայն հղիության ընթացքում կամ վաղ մանկական հասակում, մինչդեռ ավելի վաղ հետազոտությունը և ժամանակին բժշկական օգնությունը կարող են էական արդյունավետություն ունենալ:

Միևնույն ժամանակ, թալասեմիա ախտորոշումով մարդիկ շարունակում են ապրել առանց անհրաժեշտ բուժման և աջակցության: Ամեն տարի աշխարհում մոտ 68000 երեխա ծնվում է թալասեմիայի տարբեր դրսևորումներով, որոնցից 23000- փոխներարկում-կախված թալասեմիա: Գնահատվել է, որ 80-90 միլիոն մարդ համարվում է այդ գենը կրող (աշխարհի բնակչության 1,5%-ը), որոնց շուրջ 50%-ը Հարավարևելյան Ասիայում։ Ուստի, այս տարվա կարգախոսն «Այլևս չթաքնված․ չախտորոշվածների հայտնաբերում և անտեսվածների աջակցություն», ինչը համաշխարհային հանրությանը կոչ է բարձրացնելու իրազեկվածությունը այս հիվանդությամբ տառապող յուրաքանչյուր անհատին ավելի վաղ հայտնաբերելու և ավելի մեծ աջակցություն ցուցաբերելու համար:

Անհրաժեշտ է նշել, որ թալասեմիային բնութագրական են սակավարյունության ախտանիշները՝ գունատություն, հոգնածություն, թուլություն, ֆիզիկական գործողությունների հանդեպ վատ հանդուրժողականություն, ախորժակի վատացում: Բետա-թալասեմիայի դեպքում սակավարյունությունը սովորաբար ի հայտ է գալիս վաղ մանկական հասակում: Երեխաների մոտ հաճախ հանդիպում է աճի դանդաղում: Թալասեմիային հանտկանշական են նաև լյարդի մեծացումը, մաշկի և լորձաթաղանթների դեղնությունը, ոսկրերի դեֆորմացիան (ոսկրածուծի աշխատանքի խանգարման պատճառով), կծվածքի անոմալիաները, սրտային անբավարարությունը։ Կարող է առաջնալ նաև որովայնի ցավ` մեծացած փայծաղի և լեղապարկի քարերի պատճառով:

Թալասեմիայի ախտորոշումն իրականացվում է արյան ընդհանուր հետազոտության, հեմոգլոբինային թեստերի և գենետիկ հետազոտությունների միջոցով: Ախտորոշումը կարող է կատարվել նաև նախածննդյան շրջանում՝ պրենատալ թեստավորման շնորհիվ։

Թալասեմիայի նկատմամբ հետազոտության ցուցումներն ե թալասեմիայով հիվանդ արյունակից հարազատ առկայություն, անբացատրելի սակավարյունություն, ինչպես նաև հղիություն պլանավորելուց առաջ: Թալասեմիան կարող է հայտնաբերվել նաև պատահականորեն արյան հետազոտության ժամանակ:

Բուժումը կախված է թալասեմիայի տեսակից և ծանրության աստիճանից։ Հարկ է նշել, որ նախկինում թալասեմիայի ծանր ձևերը սովորաբար հանգեցնում էին մահվան վաղ մանկական հասակում: Վերջին տասնամյակների ընթացքում ժամանակակից բուժման մոտեցումները երկարացրել են ապրելիությունը` նույնիսկ մինչև ծերություն: Ներկայումս ծանր ձևերի դեպքում բուժումն իրականացվում է արյան կանոնավոր փոխներարկումներով, որոնք զուգորդվում են ավելցուկային երկաթի հեռացմանն ուղղված թերապիայով և ֆոլաթթվի կիրառմամբ։ Երբեմն, ցուցված է իրականացնել ոսկրածուծի կամ ցողունային բջիջների փոխպատվաստում, որը հաջողության դեպքում նպաստում է արյունաստեղծման կարգավորմանը:

Որո՞նք են գարնանային ամենատարածված ալերգիկ հիվանդությունները

Գարունը հազարավոր մարդկանց համար ալերգիկ հիվանդությունների սրման սեզոն է։ Օդում կտրուկ ավելանում է տարբեր ծաղկափոշու քանակը, ինչը սեզոնային ալերգիաների հիմնական պատճառներից է։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալների համաձայն՝ աշխարհում յուրաքանչյուր 3-րդ մարդ կյանքի ընթացքում ունենում է ալերգիկ հիվանդություն, և դրանց տարածվածությունը շարունակում է աճել։

Որո՞նք են գարնանային ամենատարածված ալերգիկ հիվանդությունները

Ալերգիկ ռինիտ` հաճախակի փռշտոցներ, քթի քոր և փակվածություն, քթահոսություն

Ալերգիկ կոնյուկտիվիտ` աչքերի քոր և կարմրություն, արցունքահոսություն, ավազի զգացում

Բրոնխիալ ասթմայի սրացումներ` շնչահեղձություն , սուլոց շնրառություն, գիշերային կամ երկարատև հազ

Մաշկային ալերգիաներ` քոր, ցան, եղնջացան, մաշկի չորություն և գրգռվածություն

Այս ախտանիշները կարող են ազդել քնի, աշխատունակության, երեխաների ուսման և ընդհանուր կյանքի որակի վրա։

Ե՞րբ կարող է ալերգիան դառնալ վտանգավոր

Որոշ դեպքերում ալերգիան կարող է առաջացնել անաֆիլաքսիա՝ կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակ։ Զգուշացնող նշաններն են՝ շնչառության դժվարացում, կոկորդի կամ լեզվի այտուց, գլխապտույտ կամ գիտակցության կորուստ, արյան ճնշման կտրուկ անկում: Այս դեպքում անհրաժեշտ է անմիջապես դիմել շտապ օգնության։

Ինչպե՞ս նվազեցնել գարնանային ալերգիայի ազդեցությունը

Քամոտ և չոր օրերին սահմանափակեք երկար զբոսանքները

Դրսից տուն մտնելիս փոխեք հագուստը և լվացվեք

Լվացեք մազերը երեկոյան՝ ծաղկափոշին հեռացնելու համար

Օդափոխեք տունը անձրևից հետո կամ երեկոյան ժամերին

Մի զբաղվեք ինքնաբուժմամբ։ Հակաալերգիկ դեղերի սխալ օգտագործումը կարող է անարդյունավետ լինել կամ առաջացնել կողմնակի ազդեցություններ։

Ախտանիշների առկայության դեպքում դիմե՛ք մասնագետի։

Ժամանակակից բժշկությունն առաջարկում է արդյունավետ բուժում, իսկ ճիշտ ընտրված թերապիան թույլ է տալիս լիարժեք վերահսկել հիվանդությունը և պահպանել ակտիվ կյանքը։

ԱՆ խորհրդատու ալերգոլոգիայի գծով

Արմինե Հակոբյան

Թունավորումներից խուսափելու նպատակով ԱՆ կենտրոնը հորդորում է

Հողագործական աշխատանքներ իրականացնելիս խիստ կարևոր է պահպանել թունաքիմիկատների օգտագործման անվտանգության կանոնները` խուսափելու թունավորումներից։

Նախորդ տարի արձանագրված դեպքերի համաճարակաբանական վերլուծությունը վկայում է, որ թունաքիմիկատներից թունավորման դեպքերի պատճառ են հանդիսացել քիմիական նյութերի և թունաքիմիկատների ոչ պատշաճ պահպանումը, բնակչի կամ ծնողի անուշադրությունը կամ անփութությունը, անհատական պաշտպանության միջոցներ չկիրառելը և այլն:

Թունավորումներից խուսափելու նպատակով ԱՆ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնը հորդորում է.

քիմիական նյութերը և թունաքիմիկատները պահել բարձր տեղում` սկզբնական փաթեթավորմամբ, հատուկ տարածքում, փակվող տուփերում, երեխաների համար անհասանելի վայրում,

թույլ չտալ երեխային խաղալ քիմիական նյութերի և թունաքիմիկատների փաթեթներով,

կարդալ քիմիական նյութերի և թունաքիմիկատների հրահանգները և տեղյակ լինել դրանց վտանգի մասին,

միշտ, հատկապես` փակ տարածքներում, օգտագործել ամբողջական պաշտպանիչ հանդերձանք՝ դիմակ, ձեռնոց, ակնոց և հատուկ հագուստ,

աշխատանքի ընթացքում չհանել պաշտպանիչ հանդերձանքը, նույնիսկ կարճ ժամանակով,

աշխատանքից հետո պարտադիր լվանալ ձեռքերը և դեմքը,

պաշտպանիչ հանդերձանքը պահել առանձին և լվանալ մյուս հագուստներից առանձին: