Էկրանների (սմարթֆոններ, պլանշետներ, համակարգիչներ) արձակած կապույտ լույսի ազդեցությունը

Էկրանների (սմարթֆոններ, պլանշետներ, համակարգիչներ) արձակած կապույտ լույսը (blue light) վերջին տարիներին հայտնվել է գիտնականների ուշադրության կենտրոնում: Թեև առաջին հայացքից թվում է, թե աչքի լույսը չի կարող կապ ունենալ վերարտադրողական համակարգի հետ, կապն իրականում շատ սերտ է և իրականացվում է մեր հորմոնալ համակարգի միջոցով:

Թվային համակարգ-վարքագիծ-քուն-հորմոնային հավասարակշռություն-համակցված կապն ազդում է վերարտարդողական ֆունկցիայի վրա:

Մեր օրերում առկա նոր, արագ աճող և հաճախ անտեսվող գործոնների, որոնք ազդում են վերարտադրողական առողջության վրա, շարքին է դասվում կենսաբանական ազդեցություն ունեցող կապույտ լույսը:

Կապույտ լույսը՝ տեսանելի լույսի սպեկտրի, կարճ ալիքային երկարություն և բարձր էներգիա ունեցող հատված է, ալիքի երկարությունը ՝ 380-500 նանոմետր է, իսկ աղբյուրներն են` արևը (բնական աղբյուր), սմարթֆոնները, պլանշետները, համակարգիչները, LED լամպերը, հեռուստացույցը (արհեստական աղբյուր)։

Կապույտ լույսի ազդեցություն`

մելատոնինի սինթեզի ճնշում

քնի խանգարում

ցիրկադային ռիթմերի խանգարում

հորմոնալ ռիթմերի խանգարում

Ահա թե ինչպես է կապույտ լույսն ազդում կանանց վերարտադրողական առողջության վրա․

1. Մելատոնինի ճնշում և ցիրկադային ռիթմի խաթարում.

Մեր օրգանիզմում բոլոր գործընթացները ղեկավարվում են կենսաբանական ռիթմերով (ցիրկադային ռիթմ): Էկրանների կապույտ լույսը, հատկապես երեկոյան ժամերին, ուղեղին խաբում է՝ տալով «դրսում ցերեկ է» ազդանշանը: Արդյունքում քնի հորմոնը՝ մելատոնինը, չի արտադրվում բավարար քանակով: Մելատոնինը պարզապես քնեցնող միջոց չէ. այն հզոր հակաօքսիդանտ է, որը պաշտպանում է ձվաբջիջները և սպերմատոզոիդները վնասումից:

2. Ազդեցությունը կանանց վերարտադրողական համակարգի վրա. ձվաբջիջների որակի անկում: Մելատոնինի պակասը մեծացնում է օրգանիզմում օքսիդատիվ սթրեսը: Ձվարաններում հասունացող ձվաբջիջները դառնում են ավելի խոցելի ազատ ռադիկալների նկատմամբ, ինչը կարող է նվազեցնել դրանց որակը և բեղմնավորման հավանականությունը:

3. Դաշտանային ցիկլի խանգարումներ: Քնի և հորմոնալ ռիթմերի խաթարումն անմիջականորեն ազդում է էստրոգենի և պրոգեստերոնի հավասարակշռության վրա: Սա կարող է հանգեցնել անկանոն ցիկլերի կամ ձվազատման (օվուլյացիայի) խնդիրների:

4. Հղիության ընթացքը: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ հղիության ընթացքում քնի քրոնիկ խանգարումները (կապված երեկոյան էկրանների օգտագործման հետ) կարող են բացասաբար անդրադառնալ պտղի զարգացման կենսաբանական ռիթմերի վրա:

Ինչպե՞ս պաշտպանվել. Ամբողջությամբ հրաժարվել տեխնիկայից անհնար է, բայց կարելի է նվազեցնել ռիսկերը պարզ քայլերով.

1. «Թվային պահք» քնելուց առաջ: Աշխատեք քնելուց առնվազն 1-2 ժամ առաջ չօգտվել սմարթֆոնից կամ համակարգչից:

2. Գիշերային ռեժիմ (Night Shift/Blue Light Filter): Միացրեք այս ֆունկցիան բոլոր սարքերում. այն էկրանի լույսը դարձնում է տաք, դեղնավուն՝ հեռացնելով կապույտ սպեկտրը:

3. Պաշտպանիչ ակնոցներ: Եթե երեկոյան աշխատանքն անխուսափելի է, օգտագործեք հատուկ կապույտ լույսն արգելափակող (Blue Cut) ակնոցներ:

4. Հեռավորություն: Նոութբուքերը երբեք մի դրեք անմիջապես ծնկներին, իսկ հեռախոսը մի պահեք տաբատի առջևի գրպանում:

Երևանը պատրաստվում է ընդունել մարտարվեստների Եվրոպայի ամենաթեժ իրադարձությունը

Հաշված օրեր անց Երևանի Gazprom Arena մարզահամալիրում կմեկնարկի Գրեփլինգի Եվրոպայի առաջնությունը, որը մեկ հարկի տակ կհավաքի Եվրոպայի ուժեղագույն մարզիկներին, հավաքականներին և մարտական ոգին

Հայաստանի Գրեփլինգի, Պանկրատիոնի և Սիրողական MMA-ի ֆեդերացիայի մեծածավալ աշխատանքի շնորհիվ՝ United World Wrestling-ի ամենասպասված առաջնություններից մեկը առաջին անգամ այս մասշտաբով գալիս է մայրաքաղաք Երևան

Սա պարզապես առաջնություն չէ․
սա Հայաստանի ուժի, կազմակերպչական մակարդակի և մարտական մշակույթի միջազգային ներկայացումն է

Պատրաստվեք անզիջում գոտեմարտերի, բարձր ադրենալինի և պատմական պահերի։

Երևան

Մայիս 24, 2026

4199 դիտում

Հայաստանում առաջին անգամ կայացել է ռոբոտային հեռավար վիրահատություն

«Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ը հերթական առաջանցիկ քայլն է կատարում հայաստանյան առողջապահության ոլորտում։ Կլինիկայում հաջողությամբ իրականացվել է երկրում առաջին ռոբոտային հեռավար վիրահատությունը։ Բելգիայում գտնվող աշխարհի առաջատար ուրոլոգներից մեկը՝ Ալստ քաղաքի OLV հիվանդանոցի ուրոլոգիայի բաժանմունքի ղեկավար և Orsi ակադեմիայի գործադիր տնօրեն, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Մոտտրիեն ավելի քան 3300 կմ հեռավորությունից վիրահատել է «Սլավմեդ»-ում գտնվող պացիենտին։

Շագանակագեղձի քաղցկեղի վաղ՝ առաջնային փուլում գտնվող պացիենտի մոտ իրականացվել է շագանակագեղձի՝ ռոբոտ-ասիստենցված արմատական հեռացում։ Հեռավար վիրահատական միջամտությունն անցել է հարթ և անվտանգ՝ շնորհիվ «Սլավմեդ»-ի բուժանձնակազմի բարձր պատրաստվածության և բացառիկ տեխնիկական հագեցվածության։

«Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ի հիմնադրման առաջին իսկ օրվանից մենք ընտրել ենք շարունակական զարգացման ու կատարելագործման, ժամանակակից մոտեցումների և նորարարությունների որդեգրման ուղին։ Այսօր մեզ համար առանձնահատուկ կարևոր և ուղենշային ձեռքբերում է Հայաստանում առաջին ռոբոտային հեռավար վիրահատության իրականացումը»,- ասել է «Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ի հիմնադիր Արմինե Հովակիմյանը։

Նշենք, որ «Սլավմեդ»-ն առաջինն է Հայաստանում ներդրել ռոբոտային վիրաբուժությունը և ձևավորել այս ոլորտում մասնագիտացված վիրաբուժական թիմ։ Հեռավար վիրահատության հաջող իրականացման կարևոր գրավականներից են «Սլավմեդ»-ում ներդրված գերժամանակակից Toumai MT-1000 ռոբոտային համակարգը, որը համալրված է Հայաստանում միակ և բացառիկ՝ հեռավար վիրահատությունների իրականացման համար նախատեսված առանձին մոդուլով, ինչպես նաև բժշկական կենտրոնում առկա գերարագ ինտերնետային կապուղիները։

Այս տեխնոլոգիական հնարավորությունները թույլ են տալիս ցանկացած հեռավորությունից անխափան կառավարել ռոբոտային համակարգը և ապահովել վիրահատության անվտանգ ու ճշգրիտ ընթացքը։ Նախապատրաստական մեծ աշխատանքներ են կատարվել՝ ադապտացնելու երկու կլինիկաների ռոբոտային համակարգերը։ 

«Սլավմեդ բժշկական կենտրոն»-ի Ուրոլոգիական բաժանմունքի ղեկավար Մհեր Մխիթարյանը, ով ողջ ընթացքում ֆիզիկապես գտնվել է վիրասրահում՝ պացիենտի և ռոբոտի կողքին, ընդգծել է․ «Ինձ համար մեծ նշանակություն ունի այս իրադարձությունը, որովհետև բժշկությունը սկսում է սահմաններ չճանաչել։ Մեր պացիենտը, վստահելով մեր կլինիկային ու թիմին, առանց վարանելու ընտրեց այս տարբերակը։ Ես վիրասրահում էի և պատրաստ էի ցանկացած վայրկյանի, որևէ տեխնիկական խնդրի դեպքում, անմիջապես շարունակել վիրահատությունն այստեղից, այնպես որ պացիենտի կյանքին ու առողջությանը ոչ մի խնդիր չէր կարող սպառնալ»։

Այս ձեռքբերմամբ Հայաստանը դասվում է աշխարհի առաջատար այն երկրների շարքին, որոնք ունեն հեռավար վիրահատության ծառայություն։ 

«Սլավմեդ» ԲԿ Ռոբոտային վիրաբուժության և էնդոսկոպիկ ծառայության ղեկավար, ընդհանուր և լապարոսկոպիկ վիրաբույժ Լևոն Գրիգորյանը նշել է,  որ այս ամենը հնարավոր է դարձել ամբողջական հեռավիրահատական համակարգ ներդնելու միջոցով։ «Մեր մարտավարությունն է՝ ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու համար բժշկության մակարդակը հավասարեցնել աշխարհի առաջատար կենտրոններին։ Այս համակարգն ապահովում է աշխարհի ցանկացած առաջատար մասնագետի հմտությունների ներկայությունը մեր վիրասրահում։ Սա նաև ֆինանսական մեծ խնայողություն է պացիենտների համար։ Այլևս կարիք չկա հսկայական գումարներ ծախսել արտերկիր մեկնելու և այնտեղ մնալու համար. նույն ծառայությունը նրանք ստանում են հայրենիքում՝ ավելի մատչելի արժեքով»,- հավելել է Լևոն Գրիգորյանը:

«Հեռավար վիրահատությունների ժամանակ թիմերի միջև համակարգված աշխատանքը շատ կարևոր է։ «Սլավմեդ»-ն ապահովեց այդ բարձր մակարդակը՝ ևս մեկ անգամ փաստելով տարածաշրջանում իր առաջատար դիրքը։ Ռոբոտային հեռավար վիրաբուժության ներդրմամբ կլինիկան նոր էջ է բացում, և ես ցանկանում եմ իմ փորձով ու գիտելիքներով նպաստել, որպեսզի այս ձեռնարկը մեծ հաջողություններ գրանցի»,- ասել է վիրահատող բժիշկ, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Մոտտրիեն։

Պացիենտի անվտանգությունն ապահովվել է բազմաշերտ պաշտպանությամբ. կապի հնարավոր ընդհատման դեպքում գործում են ապահովագրող այլ կապուղիներ, իսկ երկու կողմից անխափան աշխատում են ինժեներական և վիրաբուժական թիմերը։

Ե՞րբ է անհրաժեշտ բարիատրիկ վիրահատություն և ինչպե՞ս կանխել հաստ աղիքի ուռուցքները

Առողջ Բլոգ հաղորդաշարի հերթական թողարկման ընթացքում օնկո և լապարասկոպիկ վիրաբույժ Վահագն Համբարձումյանի հետ խոսել ենք առողջության հետ կապված երկու կարևոր թեմաների մասին՝

բարիատրիկ վիրահատության և հաստ աղիքի ուռուցքի վիրահատության մասին։

Ի՞նչ դեպքերում է անհրաժեշտ վիրահատությունը, որո՞նք են առաջին ախտանշանները, ինչպե՞ս է փոխվում մարդու կյանքը բուժումից հետո և ինչու՞ է կարևոր ժամանակին դիմել մասնագետի։
Բժիշկ Վահագն Համբարձումյանի մոտ գրանցվելու համար կարող եք զանգահարել՝
091 411421

2317 դիտում

Անհրաժեշտ է արդյո՞ք հակասնկային նշանակել հակաբիոտիկների հետ

Հակաբիոտիկների հետ զուգահեռ հակասնկային դեղերի կիրառման հաճախականության գնահատումը
Մշտական հարց` անհրաժեշտ է արդյո՞ք հակասնկային նշանակել հակաբիոտիկների հետ: Աշխարհում քրոնիկ և վարակային հիվանդությունների արդյունավետ բուժումն այսօր բախվում է մի շարք լուրջ մարտահրավերների, որոնցից մեկը հակամանրէային և հակասնկային դեղերի ոչ ռացիոնալ կիրառումն է։ Գործնականում և հասարակական մակարդակում բավական տարածված է այն սխալ պատկերացումը, թե հակաբիոտիկների ընդունումը պարտադիր պետք է ուղեկցվի հակասնկային դեղերի կիրառմամբ՝ որպես սնկային վարակներից կանխարգելման միջոց։ Այս մոտեցումը հաճախ ձևավորվում է ոչ մասնագիտական խորհրդատվության կամ ինքնաբուժման արդյունքում և հանգեցնում է հակասնկային դեղերի անհիմն օգտագործման։

Միջազգային հեղինակավոր կլինիկական ուղեցույցներն ու գիտական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հակասնկային դեղերի կիրառման զգալի մասը՝ մոտ 30–50%-ը, համարվում է անտեղի կամ ոչ օպտիմալ։ Չնայած այն փաստին, որ լայն սպեկտրի հակաբիոտիկները կարող են որոշակիորեն խաթարել օրգանիզմի բնական միկրոֆլորան, դա ինքնին չի նշանակում, որ բոլոր պացիենտների մոտ անխուսափելիորեն զարգանալու է կլինիկորեն նշանակալի սնկային վարակ։ Հետևաբար, կանխարգելիչ հակասնկային թերապիան չունի բավարար գիտական հիմնավորում։ Ավելին, նման ոչ նպատակային կիրառումը կարող է ունենալ մի շարք բացասական հետևանքներ։ Դրանցից են դեղակայուն սնկային շտամների առաջացման և տարածման վտանգի մեծացումը, լյարդի տոքսիկ ազդեցությունների և դեղային փոխազդեցությունների հաճախականության աճը, ինչպես նաև լրացուցիչ ֆինանսական բեռի ձևավորումը թե՛ հիվանդների, թե՛ առողջապահական համակարգի համար։ Այս գործոնները միասին ընդգծում են հակասնկային դեղերի զգույշ և հիմնավորված կիրառման անհրաժեշտությունը։

Հակասնկային թերապիան, այդ թվում՝ պրոֆիլակտիկ կիրառումը, պետք է իրականացվի խիստ անհատականացված մոտեցմամբ։ Այն հիմնականում ցուցված է բարձր ռիսկային խմբերում, ինչպիսիք են՝ ծանր կամ միջին աստիճանի իմունային թուլացում ունեցող պացիենտները, արյան համակարգի հիվանդություններով անձինք, երկարատև և բարձր դոզաներով հակաբիոտիկային բուժում ստացող հիվանդները, ինչպես նաև վերակենդանացման բաժանմունքում գտնվող և ինվազիվ միջամտությունների ենթարկվող պացիենտները։ Այս ռիսկային գործոնների բացակայության դեպքում հակասնկային դեղերի կանխարգելիչ նշանակումը սովորաբար հիմնավորված չի համարվում։

ԵՊԲՀ դեղագործության կառավարման ամբիոնում իրականացված ուսումնասիրությունը գնահատել է հակաբիոտիկների հետ համակցված հակասնկային դեղերի կիրառման տարածվածությունը, ինչը, ըստ ստացված արդյունքների, բավական հաճախ հանդիպող երևույթ է։ Սակայն շատ դեպքերում այն հիմնված չէ հստակ բժշկական ցուցումների վրա և հիմնական շարժիչ գործոնը «կանխարգելման» կամ «անվտանգության ապահովման» գաղափարն է, որը հատկապես արտահայտված է դեղատնային խորհրդատվության մակարդակում։ Դեղատների աշխատակիցների մի մասը հակասնկային դեղեր առաջարկում է նույնիսկ առանց հաստատված ախտորոշման, ինչը վկայում է կանխարգելիչ մոտեցման գերակայության մասին գործնական մակարդակում։

Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ թե՛ բնակչության, թե՛ դեղատան աշխատակիցների շրջանում առկա են գիտելիքային բացեր հակաբիոտիկների ազդեցությամբ սնկային վարակների զարգացման իրական մեխանիզմների վերաբերյալ։ Այս թերի պատկերացումները նպաստում են ոչ ռացիոնալ դեղային վարքագծի ձևավորմանը՝ ինչպես դեղատնային խորհրդատվության ընթացքում, այնպես էլ ինքնաբուժման մակարդակում։ Բնակչության շրջանում հակասնկային դեղերը հաճախ ընկալվում են որպես հակաբիոտիկների «պարտադիր ուղեկից», ինչը չի համապատասխանում ժամանակակից կլինիկական ուղեցույցներին։

Այսպիսով, հակաբիոտիկների և հակասնկային դեղերի համատեղ, սակայն ոչ հիմնավորված կիրառումը Հայաստանի Հանրապետությունում ունի զգալի տարածում։ Սա ընդգծում է առողջապահական կրթության մակարդակի բարձրացման, մասնագիտական վերապատրաստման ուժեղացման և դեղերի նշանակման ու կիրառման վերահսկողության համակարգերի կատարելագործման անհրաժեշտությունը։

Ի՞նչ է փոխվել մանկապարտեզների սննդակարգում

Մանկաբույժի խորհուրդները ծնողներին

«Ուիգմոր» կանանց և երեխաների հիվանդանոցի մանկաբույժ Սինամ Պապյանը խորհուրդ է տալիս ընտանիքին և մանկապարտեզին լինել նույն թիմում։ 
Նրա խոսքով՝

• առողջ սննդային սովորությունները ձևավորվում են ամեն օր՝ ոչ միայն մանկապարտեզում, այլև տանը,

• հանգստյան օրերին նույնպես ցանկալի է պահպանել նույն սննդային սկզբունքները,

• յուրաքանչյուր հիմնական կերակուր պետք է հիմնված լինի «առողջ ափսեի» սկզբունքի վրա՝ ներառելով բանջարեղեն, սպիտակուց և բարդ ածխաջրեր,

• նոր մթերքներից հրաժարվելը միշտ չէ, որ նշանակում է, թե երեխան դրանք չի սիրում․ երբեմն անհրաժեշտ են բազմաթիվ փորձեր, մինչև երեխան ընդունի նոր համը,

• եթե երեխայի հասակն ու քաշը համապատասխանում են տարիքային նորմերին, ամենայն հավանականությամբ նա ստանում է բավարար սնունդ, նույնիսկ եթե ծնողին թվում է, թե քիչ է ուտում,

• կարևոր է պահպանել հիմնական սնունդների և միջուտեստների միջև մոտ երկու ժամ ընդմիջում, որպեսզի երեխան սովի բնական զգացողությամբ նստի սեղանի շուրջ։

Ի՞նչ է փոխվել մանկապարտեզների սննդակարգում

2026 թվականից Հայաստանի նախադպրոցական հաստատություններում ներդրվել է առողջ սննդակարգի նոր չափորոշիչ։
Փոփոխությունների արդյունքում՝

• Արդիականացվել են սննդանյութերի և էներգիայի օրական ֆիզիոլոգիական պահանջի նորմերը:

• Ավելացվել է ամբողջահատիկ պարունակող սնունդ (ամբողջահատիկ ցորենից հաց, ամբողջահատիկ ցորենից մակարոնեղեն, հնդկաձավար, վարսակ, բլղուր, հաճար և այլն):

• Շաքարի միջին օրաբաժինը նվազեցվել է ավելի քան 2 անգամ: Թույլ է տրվում օգտագործել ոչ ավելի, քան 5 գրամ շաքար կամ մեղր պարունակող ըմպելիք (ներառյալ` հյութեր, կակաո և այլն):

• Թույլատրվում է որպես խորտիկ տրամադրել բանջարեղեն և միրգ` առանց ավելացված շաքարի:

• Նվազեցվել է օգտագործվող աղի քանակը. միջին օրաբաժինը` ավելի քան 2 անգամ.  ցանկացած այլ համեմունք թույլատրվում է տրամադրել սահմանափակ չափաբաժիններով:

• Ավելացվել են թարմ մրգերի, հատապտուղների, բանջարեղենի, մշակաբույսերի, այդ թվում` չորամրգերի առկայությունը սննդակարգում:

Չի թույլատրվում.

• կրեմային հրուշակեղեն,

• քաղցրացուցիչներ պարունակող սննդամթերք,

• շոկոլադ,

• շոկոլադապատ արտադրանք,

• աղանդեր (բացառությամբ` յոգուրտի կամ մրգային հիմքով աղանդերի, որոնք պարունակում են առնվազն 50% միրգ),

• կոֆեին պարունակող ըմպելիքներ (այդ թվում` թեյ):  

Այս փոփոխությունների նպատակը միայն երեխաներին կերակրելը չէ, այլ առողջ սննդային մշակույթ ձևավորելը։

Առողջ սնվելը սովորություն է, ոչ թե մեկ օրվա փոփոխություն: Երեխաները միշտ չէ, որ պատրաստ են անմիջապես ընդունել նոր համերը։ Բրոկոլին, լոբազգիները կամ այլ անսովոր մթերքները սկզբում կարող են մնալ ափսեի մեջ։

Սակայն մասնագետները վստահեցնում են՝ նոր մթերքի հետ «ընկերանալու» համար երբեմն անհրաժեշտ են բազմաթիվ փորձեր։

Համբերատարությունը, բազմազանությունը և մեծահասակների անձնական օրինակը հաճախ ավելի արդյունավետ են, քան ցանկացած պարտադրանք։

Ամփոփելով

Առողջ սնվելու սովորությունները ձևավորվում են տարիների ընթացքում՝ ընտանիքի և կրթական հաստատության համատեղ աշխատանքի շնորհիվ։
Երեխայի համար կարևոր է ոչ միայն այն, թե որքան է նա ուտում, այլ նաև այն, թե ինչ է ուտում, ինչ միջավայրում է սնվում և ինչ օրինակ է տեսնում իր շուրջը։
Երբ տունն ու մանկապարտեզը միասին ձևավորում են առողջ սննդային մշակույթ, երեխան ոչ միայն ավելի հեշտ է ընդունում նոր համերը, այլև ձեռք է բերում այնպիսի սովորություններ, որոնք կարող են ուղեկցել նրան ամբողջ կյանքի ընթացքում։

5 խորհուրդ՝ անվտանգ հանգիստ բնության գրկում

5 խորհուրդ՝ անվտանգ հանգիստ բնության գրկում

Բնության գրկում հանգիստը կարող է լինել հաճելի և անվտանգ, եթե պահպանեք մի քանի պարզ կանոն։

Պաշտպանվեք միջատներից և տիզերից

Կրեք երկարաթև, բաց գույնի հագուստ, օգտագործեք միջատավանող (ռեպելենտ) միջոցներ և զբոսանքից հետո զննեք մարմինը։

Խմեք միայն խմելու համար նախատեսված ջուր

Նախընտրեք շշալցված կամ անվտանգ աղբյուրներից ստացված ջուր։ Եթե վստահ չեք ջրի որակին, այն օգտագործելուց առաջ եռացրեք։

Պահպանեք սննդային անվտանգությունը

Շուտ փչացող սննդամթերքը պահեք սառը պայմաններում և մի օգտագործեք երկար ժամանակ արևի տակ մնացած սնունդ։

Պաշտպանվեք արևից

Օգտագործեք արևապաշտպան միջոցներ, կրեք գլխարկ և փորձեք խուսափել արևի ուղիղ ճառագայթներից՝ հատկապես ժամը 11:00–17:00-ն ընկած ժամանակահատվածում։

Հոգ տարեք շրջակա միջավայրի մասին

Հանգստից հետո հավաքեք աղբը, մի աղտոտեք բնությունը և պահպանեք հրդեհային անվտանգության կանոնները։

Հիշե՛ք՝ անվտանգ հանգիստը սկսվում է պատասխանատու վարքագծից։ Մի քանի պարզ կանոն կօգնեն պահպանել և՛ ձեր առողջությունը, և՛ բնության գեղեցկությունը։

1620 դիտում

Կոծուկ.ԻՆՉՈ՞Վ Է ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԱՅՍ ԲՈՒՅՍԸ

ԻՐԱԶԵԿՈՒՄ

Հարգելի՛ քաղաքացիներ և զբոսաշրջիկներ,

Ձեզ ենք ներկայացնում բնության գրկում արշավելու ընթացքում հաճախ ուղեկցող այս վտանգավոր բուսատեսակը՝ Կոծուկ/քեղ (լատ.՝ Heracleum) (լուսանկար 1, 2), որը նեխուրազգիների (հովանոցավորների) ընտանիքի բույս է։ Ցողունի բարձրությունը 1-2 մ է (երբեմն՝ 10-80 սմ)։ Տերևները խոշոր են, փետրաձև, երբեմն՝ պարզ։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ դեղնականաչավուն՝ հավաքված բարդ հովանոցում։ Պտուղները ձվաձև են, կլորավուն։ Հայաստանում տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։

ԻՆՉՈ՞Վ Է ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԱՅՍ ԲՈՒՅՍԸ։

Հյութի մեջ պարունակում են նյութեր, որոնք, հայտնվելով մաշկի վրա, արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների հետ փոխազդեցության ներքո առաջացնում են 1-3-րդ աստիճանի այրվածքներ։(Լուսանկար 3)։ Այրվածքների տեղակայման և տարածվածության աստիճանից կախված ընդհուպ կարող են ստեղծել կյանքին սպառնացող իրավիճակ:

Մաշկի հետ շփման արդյունքում կարող են առաջացնել ալեգիկ սուր վիճակ։

Կոծուկից ստացված այրվածքների բուժումը բավականին երկարատև է, կախված այրվածքի աստիճանից կարող են թողնել խոր սպիեր։

ՀԱՐԳԵԼԻ ԱՐՇԱՎԱԿԱՆՆԵՐ, ՀՈՐԴՈՐՈՒՄ ԵՆՔ՝

Արշավների ընթացքում, անկախ եղանակային պայմաններից՝ կրել վերջույթները ծածկող հագուստ և հնարավորինս խուսափել բույսի և բաց մաշկի շփումից։

Եթե Ձեր նախընտրած արահետի վրա անխուսափելի է կոծուկի(քեղի) հետ շփումը, խորհուրդ ենք տալիս օգտագործել արշավական ձեռնափայտերը՝ զգուշությամբ բույսի ցողունը Ձեր դեմքից և մարմնից հեռացնելու նպատակով։

Ձեզ հետ ունեցեք առաջին օգնության պարագաներ և անձնական դեղատուփ։

Արշավների ընթացքում հաճախ անսպասելիորեն բախվում ենք առողջությանը սպառնացող վտանգավոր իրավիճակների, սակայն իրազեկված լինելով հնարավոր է որոշակիորեն խուսափել դրանցից։ ՄԱՂԹՈՒՄ ԵՆՔ ԱՆՎՏԱՆԳ ԱՐՇԱՎՆԵՐ

Կրծքի խնամքը հղիության և կրծքով կերակրման ընթացքում

Հղիության ընթացքում կրծքագեղձերը ենթարկվում են փոփոխությունների՝ նախապատրաստվելով լակտացիային։ Ճիշտ խնամքը նպաստում է մաշկի ամբողջականության պահպանմանը և կրծքով կերակրման հաջող հետագա մեկնարկին։

I. Կրծքի խնամք հղիության ընթացքում

1. Ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ, որոնք դիտվում են հղիության առաջին շաբաթներից.

• Կրծքերի չափերով մեծացում և զգայունություն,

• հարպտկային շրջանի (արեոլան) մգացում,

• հղիության 2րդ եռամսյակից կաթնախեժի արտադրություն:
  
  Վերը նշվածները բնական փոփոխություններ են և հատուկ միջամտություն չեն պահանջում :

2. Հիգիենա

• Ամենօրյա լվացում/ լոգանք գոլ ջրով,

• խուսափել սպիրտային լուծույթների և օճառների օգտագործումից պտուկների շրջանում: 
  
  Պտուկների «նախապատրաստում»  (քաշում պտուկհանիչներով, կոշտացում սրբիչներով) խորհուրդ չի տրվում, քանի որ դա կարող է առաջացնել մաշկի վնասում և հետագայում դիսկոմֆորտ կերակրման ընթացքում։ Կան պտուկների խնամքի համար նախատեսված քսուքներ, որոնց օգտագործումը ըստ ցանկության է։ Գիտահեն ապացույց չկա, որ նման քսուքների օգտագործումը հետագայում նվազեցպում է պտուկների վնասվածքները։

3. Ներքնազգեստի ընտրություն

• Հարմարավետ, աջակցող,

• բնական նյութերից՝ նախընտրելի է բամբակյա,

• ճիշտ չափի ընտրված կրծկալ,

• գիշերային թեթև աջակցություն՝ ըստ անհատական հարմարավետության:

4. Մաշկի խնամք

• Կրծքագեղձի մաշկի չորության դեպքում կարելի է օգտագործել հիպոալերգեն խոնավեցնող միջոցներ,

• կարելի է օգտագործելը հղիազոլերի կանխարգելման համար նախատետված քսուքներ, սակայն հիշեք, որ ամեն դեպքում հղիազոլերի առաջացումը կախված է մաշկի տեսակից

II. Կրծքի խնամք կրծքով կերակրման ընթացքում

1. Հիգիենա

• Յուրաքանչյուր կերակրումից առաջ կրծքագեղձը լվանալու անհրաժեշտություն չկա,

• ամենօրյա ցնցուղը ավարար է,

• պտուկների բնական պաշտպանիչ շերտը պետք է պահպանել, այդ իսկ պատճառով պետք է խուսափել օճառով պտուկները լվանալուց:

2. Պտուկների ցավ և ճաքեր
   
   Պտուկների շրջանի ցավը հաճախ պայմանավորված է ոչ ճիշտ ամրակցմամբ  կրծքին կամ սխալ դիրքով ։
   
   Խորհուրդներ․

• Ստուգել երեխայի դիրքը և ամրակցումը կրծքին, անհրաժեշտության դեպքում շտկել,

• կերակրումից հետո թողնել, որ մի քանի կաթիլ կաթ մնա պտուկի վրա, անմիջապես չհագնել կրծքկալը,

• անհրաժեշտության դեպքում կիրառել բժշկի կողմից նշանակված քսուքները նախատեսված պտուկների վնասվածքների համար:
  
  Արտահայտված ցավի, արյունահոսության կամ չլավացող ճաքերի դեպքում անհրաժեշտ է դիմել կրծքով սնուցման մասնագետի, զանգահարելով՝ Մարգարյան ծննդատուն:

2. Կաթնագեղձերի կոշտացում
   
   Հիմնականում կարող է առաջանալ ծննդաբերությունից հետո առաջին օրերին կամ երբ  կերակրումների միջև լինում են երկար ընդմիջումներ:
   
   Օգնության միջոցներ․

• Հաճախակի կերակրում,

• կրծքագեղձի մերսում նախքան կերակրելը.

• սառը կոմպրես՝ կերակրումից հետո,

• հարմարավետ, ճիշտ չափի ընտրված կրծքկալ,

• եթե երեխայի կերակրումներից հետո դեռ պահպանվում է ծանրության զգացումը կարելի է ձեռքով կամ կթիչով կթել կուրծքը՝ մինչև թեթևության զգացումը:

Երբ դիմել բժշկի.

Երբ առկա են կաթի կանգի և մաստիտի նշաններ, որոնք են.

• բարձր ջերմություն (>38°C),

• կրծքի ուժեղ ցավ, կարմրություն, կոշտություն,

• թարախային արտադրություն կրծքից,

• երկարատև չլավացող ճաքեր:

Հղիության և կրծքով կերակրման ընթացքում կրծքի խնամքը հիմնականում պարզ  գործընթաց է։ Ճիշտ խնամքը հիմնված է բնական մաշկային պաշտպանության պահպանման, ճիշտ ամրակցման  և վաղ արձագանքման վրա։

Աղբյուրներ

• World Health Organization – Breastfeeding recommendations

• American College of Obstetricians and Gynecologists – Breastfeeding guidance

• American Academy of Pediatrics – Breastfeeding and the Use of Human Milk

• La Leche League International – Breast care and breastfeeding

Ամառային ճանապարհորդություններ․ պատվաստումներ և առողջապահական խորհուրդներ

Ամառը ճանապարհորդությունների ամենասիրված շրջանն է։ Սակայն նախքան մեկնելը կարևոր է մտածել ոչ միայն ճամփորդության երթուղու, այլև առողջության մասին։

Համոզվեք՝ արդյո՞ք ստացել եք պատվաստումների ազգային օրացույցով նախատեսված բոլոր պատվաստումները։

Ճանապարհորդությունից առաջ տեղեկացեք, թե արդյոք այցելվող երկրում խորհուրդ են տրվում կամ պահանջվում են լրացուցիչ պատվաստումներ։

Ձեզ հետ վերցրեք անհատական դեղատուփ՝ առաջին անհրաժեշտության պարագաներով և պարբերաբար օգտագործվող դեղամիջոցներով։

Օգտագործեք միայն անվտանգ խմելու ջուր և նախընտրեք պատշաճ պայմաններում պատրաստված սնունդ։

Պաշտպանվեք արևի վնասակար ազդեցությունից՝ օգտագործելով արևապաշտպան միջոցներ և պահպանելով բավարար ջրային ռեժիմ։

Միջատներով փոխանցվող հիվանդությունների ռիսկ ունեցող տարածքներ այցելելիս կիրառեք միջատավանող միջոցներ (ռեպելենտներ) և կրեք պաշտպանիչ հագուստ։

Եթե ճանապարհորդության ընթացքում կամ դրանից հետո ունենում եք ջերմություն, լուծ, ցան կամ այլ առողջական գանգատներ, դիմեք բժշկի և տեղեկացրեք ձեր վերջին ճանապարհորդության մասին։

Ճամփորդությունը հաճելի է, երբ այն նաև անվտանգ է։ Նախապես հոգ տարեք ձեր առողջության մասին և վայելեք ամառային հանգիստը։

Այսօրվանից ուժի մեջ է մտնում «ծնողական ժամ» կարգավորումը

Այսօրվանից ուժի մեջ է մտնում «ծնողական ժամ» կարգավորումը։

Ի՞նչ է սա նշանակում։

Աշխատող ծնողները (այդ թվում՝ խնամատար ծնողը, որդեգրողը և խնամակալը) կարող են աշխատանքային օրվա ընթացքում ժամանակավորապես բացակայել՝ երեխայի խնամքի, դաստիարակության, կրթական գործընթացներին մասնակցելու կամ երեխայի շահերից բխող այլ կարևոր հարցերով զբաղվելու համար։

Ինչպե՞ս է գործելու նոր կարգավորումը։

Ծնողական ժամը տրամադրվում է հետևյալ ծավալով․
• մինչև 12 տարեկան 1 կամ 2 երեխա ունեցող ծնողին՝ օրական մինչև 30 րոպե,
• մինչև 12 տարեկան 3 և ավելի երեխա ունեցող ծնողին՝ օրական մինչև 1 ժամ,
• մինչև 18 տարեկան ֆունկցիոնալության ծանր կամ խորը սահմանափակում ունեցող երեխայի ծնողին՝ օրական մինչև 1 ժամ՝ անկախ երեխաների թվից։

Ինչպե՞ս օգտվել։

Ծնողական ժամը տրամադրվում է աշխատողի գրավոր դիմումի հիման վրա, և գործատուն չի կարող մերժել այն։

Կարևոր է իմանալ։

Ծնողական ժամի կիրառման ընթացքում պահպանվում է աշխատողի հիմնական աշխատավարձը, իսկ գործավարձով վարձատրվողների դեպքում՝ միջին աշխատավարձը (բացառությամբ պարգևատրման գումարների)։

Ի՞նչ է սա նշանակում։

Աշխատող ծնողները (այդ թվում՝ խնամատար ծնողը, որդեգրողը և խնամակալը) կարող են աշխատանքային օրվա ընթացքում ժամանակավորապես բացակայել՝ երեխայի խնամքի, դաստիարակության, կրթական գործընթացներին մասնակցելու կամ երեխայի շահերից բխող այլ կարևոր հարցերով զբաղվելու համար։

Ինչպե՞ս է գործելու նոր կարգավորումը։

Ծնողական ժամը տրամադրվում է հետևյալ ծավալով․
• մինչև 12 տարեկան 1 կամ 2 երեխա ունեցող ծնողին՝ օրական մինչև 30 րոպե,
• մինչև 12 տարեկան 3 և ավելի երեխա ունեցող ծնողին՝ օրական մինչև 1 ժամ,
• մինչև 18 տարեկան ֆունկցիոնալության ծանր կամ խորը սահմանափակում ունեցող երեխայի ծնողին՝ օրական մինչև 1 ժամ՝ անկախ երեխաների թվից։

Ինչպե՞ս օգտվել։

Ծնողական ժամը տրամադրվում է աշխատողի գրավոր դիմումի հիման վրա, և գործատուն չի կարող մերժել այն։

Կարևոր է իմանալ։

Ծնողական ժամի կիրառման ընթացքում պահպանվում է աշխատողի հիմնական աշխատավարձը, իսկ գործավարձով վարձատրվողների դեպքում՝ միջին աշխատավարձը (բացառությամբ պարգևատրման գումարների)։

Ամռանը երեխաների ջրահեղձության դեպքերն ավելանում են

Դժբախտ պատահարներից խուսափելու համար անհրաժեշտ է հիշել, որ ջրահեղձությունը տեղի է ունենում շատ արագ ու անձայն, իսկ երեխաների անվտանգության գլխավոր երաշխիքը մեծահասակի մշտական հսկողությունն է:

Ինչպե՞ս կանխարգելել երեխաների ջրահեղձությունը

Հնարավորինս վաղ տարիքում երեխային սովորեցրեք լողալու տարրական հմտություններ:

Համոզվեք, որ ջրային տարածքին մոտ երեխաները կրում են փրկօղակ կամ փրկարարական բաճկոն, նույնիսկ, եթե նրանք լողալ գիտեն:

Երեխաներին մի՛ թողեք առանց հսկողության, նույնիսկ, եթե նրանք կրում են փրկօղակ կամ փրկարարական բաճկոն։

Երեխային թույլատրեք լողալ միայն դրա համար նախատեսված վայրերում՝ սահմանելով հսկողություն:

Եթե ունեք լողավազան, շուրջը տեղադրեք մեկուսացնող ցանկապատներ:

Մշտապես հետևեք երեխային, երբ նա ջրի մեջ է կամ ջրի մոտակայքում (ներառյալ լոգարանում):

Ամեն անգամ, երբ երեխաները գտնվում են ջրի մեջ կամ դրա շրջակայքում, լողալու հմտություններ ունեցող մեծահասակը պետք է գտնվի երեխայից ձեռքի երկարության հեռավորությամբ:

Մի՛ տարվեք այլ գործերով. ջրահեղձությունը տեղի է ունենում արագ և անձայն:

Սովորեք առաջին օգնության տարրական հմտություններ՝ խեղդվող երեխային անհապաղ սիրտ-թոքային վերակենդանացում կատարելու համար:

Երեխային հնարավորինս վաղ տարիքում պատմեք ջրահեղձ լինելու վտանգի մասին:

Հիշե՛ք, որ ջրահեղձության վտանգները մեծ են ոչ միայն բացօթյա ջրավազաններում, լողավազաննրում, այլև տնային պայմաններում (մանկական լոգարան, դույլ, զուգարան), որտեղ անվտանգության կանոնների խստիվ պահպանումը նույնքան կենսական է:

Ծնողները և խնամակալները պետք է կանխեն երեխայի անվերահսկելի մուտքը լոգարան, լողավազան կամ բաց այլ ջրային տարածք:

Մի՛ զբաղվեք այլ շեղող գործունեությամբ, որը կարող է վտանգել երեխային, ներառյալ հեռախոսի օգտագործումը (օրինակ՝ հաղորդագրություններ ուղարկելը), շփվելը, տնային գործեր կատարելը կամ ալկոհոլ խմելը:

Ի՞նչ է SPF-ը և ինչպե՞ս է այն աշխատում

Առաջին արևապաշտպան քսուկը ստեղծվել է պատերազմի ժամանակ և եղել է վառ կարմիր: Արևապաշտպան քսուկի գյուտարարներից մեկը Բենջամին Գրին անունով մի դեղագործ էր, ով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայում էր օդուժում։ Տեսնելով, թե ինչպես են զինվորները արևահարվում խաղաղօվկիանոսյան ճակատում, նա ստեղծեց մի նյութ, որը կոչվում էր Red Vet Pet (Red Veterinary Petrolatum)։ Այն կպչուն, վատ հոտով, վառ կարմիր նավթային գել էր, որը պարզապես ֆիզիկապես փակում էր արևի ճառագայթները։ Պատերազմից հետո նա կատարելագործեց բանաձևը, ավելացրեց կոկոսի յուղ և հիմնեց աշխարհահռչակ արևապաշտպան քսուկների «Coppertone» բրենդը։

Արևապաշտպան քսուկների (SPF) օգտագործումը ժամանակակից մաշկաբանության ամենաուսումնասիրված և գիտականորեն հիմնավորված թեմաներից է։ Ձեզ ենք ներկայացնում գիտահեն (evidence-based) տեղեկատվություն դրանց օգուտների, հնարավոր ռիսկերի և տարածված միֆերի վերաբերյալ։

Իսկ ի՞նչ է SPF-ը և ինչպե՞ս է այն աշխատում. SPF (Sun Protection Factor)-ը ցույց է տալիս, թե որքանով է քսուկը մաշկը պաշտպանում UVB (կարճալիք) ճառագայթներից, որոնք առաջացնում են արևային այրվածքներ։

Սակայն լիարժեք պաշտպանության համար կարևոր է, որ քսուկն ունենա «Broad Spectrum» (լայն սպեկտրի) նշում, ինչը նշանակում է, որ այն պաշտպանում է նաև UVA (երկարալիք) ճառագայթներից, որոնք թափանցում են ապակու միջով, առկա են ամբողջ տարվա ընթացքում, ոչ միայն ամռանը, և պատասխանատու են մաշկի ծերացման ու քաղցկեղի առաջացման համար։

Ըստ ազդեցության մեխանիզմի՝ ֆիլտրերը լինում են երկու տեսակի.

1. Ֆիզիկական (հանքային/mineral)՝ ցինկի օքսիդ (ZnO) կամ տիտանի երկօքսիդ (TiO_2)։ Դրանք մնում են մաշկի մակերեսին և անդրադարձնում են ճառագայթները (գործում են որպես վահան)։

2. Քիմիական (օրգանական)՝ ավոբենզոն, օկտիսալատ և այլն։ Դրանք կլանում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները և վերածում ջերմային էներգիայի։

Գիտականորեն ապացուցված օգուտները`

• Մաշկի քաղցկեղի կանխարգելում. սա ամենակարևոր գործառույթն է։ Բազմաթիվ կլինիկական հետազոտություններ ապացուցում են, որ ամենօրյա SPF-ի օգտագործումը կիսով չափ (50%) նվազեցնում է մելանոմայի (մաշկի քաղցկեղի ամենավտանգավոր տեսակի) և 40%-ով՝ տափակաբջջային քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։

• Ֆոտոծերացման կանխում. մաշկի տեսանելի ծերացման (կնճիռներ, թուլացում, առաձգականության կորուստ) պատճառների մոտ 80-90%-ը պայմանավորված է արևի ճառագայթներով։ SPF-ը պաշտպանում է կոլագենն ու էլաստինը քայքայումից։

• Հիպերպիգմենտացիայի նվազեցում. կանխում է արևային հետքերի, պեպենների և հետբորբոքային պիգմենտացիայի (օրինակ՝ ակնեից հետո մնացած մուգ հետքերի) մգացումը։

Հնարավոր վնասները և գիտական մտահոգությունները.

Գիտական հանրության մեջ SPF-ների վերաբերյալ քննարկումները հիմնականում վերաբերում են ոչ թե դրանց անհրաժեշտությանը, այլ որոշակի բաղադրիչների անվտանգությանը։

1. Քիմիական ֆիլտրերի ներծծումը արյան մեջ.

ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչության (FDA) հետազոտությունները ցույց են տվել, որ որոշ քիմիական ֆիլտրեր (օրինակ՝ օքսիբենզոն, ավոբենզոն, օկտոկրիլեն) կարող են ներծծվել մաշկի միջով և հայտնաբերվել արյան մեջ՝ թույլատրելիից բարձր խտությամբ։

2. Էնդոկրին (հորմոնալ) համակարգի վրա ազդեցություն.

Կան մտահոգություններ, որ որոշ քիմիական ֆիլտրեր (հատկապես օքսիբենզոնը) կարող են գործել որպես էնդոկրին խաթարողներ (նմանակելով էստրոգեն հորմոնին)։

Գիտական դիրքորոշման համաձայն այս ազդեցությունը հիմնականում նկատվել է լաբորատոր պայմաններում՝ առնետների վրա, որոնց կերակրել են այս նյութերի հսկայական դոզաներով։ Մարդու մաշկի վրա կիրառման դեպքում նման համակարգային ազդեցություն գիտականորեն դեռևս ապացուցված չէ։

3. Ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա (կորալների սպիտակեցում).

Որոշ քիմիական նյութեր (օքսիբենզոն և օկտինոքսատ) վնասում են ծովային էկոհամակարգը և նպաստում կորալների ռիֆերի գունաթափմանը (սպիտակեցմանը)։ Այս պատճառով որոշ երկրներում (օրինակ՝ Հավայան կղզիներում) դրանք արգելված են։

Լուծումը հետևյալն է էկոլոգիապես մաքուր տարբերակների համար խորհուրդ է տրվում ընտրել «Reef-safe» կամ ֆիզիկական (հանքային) արևապաշտպաններ։

4. Վիտամին D-ի պակասի վերաբերյալ միֆը.

Տեսականորեն SPF-ը արգելափակում է այն ճառագայթները, որոնք օգնում են մաշկին սինթեզել Վիտամին D։ Իրական կյանքում մարդիկ հազվադեպ են քսում SPF-ի այն իդեալական հաստ շերտը, որն ամբողջությամբ կփակեր ճառագայթները։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ SPF օգտագործողների մոտ վիտամին D-ի կլինիկական դեֆիցիտ չի առաջանում միայն քսուկի պատճառով։

Ինչպե՞ս ընտրել անվտանգ տարբերակ, եթե ցանկանում եք առավելագույնս խուսափել քիմիական բաղադրիչների հետ կապված կասկածներից.

Ընտրեք հանքային (mineral/physical) արևապաշտպաններ, որոնք պարունակում են Zinc Oxide կամ Titanium Dioxide։ Դրանք FDA-ի կողմից ճանաչված են որպես բացարձակ անվտանգ և արդյունավետ (GRASE-Generally Recognized as Safe and Effective) և չեն ներծծվում մաշկի խորը շերտեր։ Ընտրեք առնվազն SPF 30 կամ SPF 50 և «Broad Spectrum» պաշտպանություն։

Խուսափեք սփրեյներից (փոշեցիրներից), քանի որ դրանք շնչելը կարող է գրգռել թոքերը (հատկապես տիտանի դիօքսիդի նանոմասնիկներ պարունակողները)։

Արևապաշտպանների թեմայի շուրջ կան մի քանի շատ հետաքրքիր, գիտական ու երբեմն զարմանալի փաստեր, որոնց մասին հազվադեպ են խոսում, բայց դրանք ամբողջությամբ փոխում են մեր պատկերացումը մաշկի պաշտպանության մասին։

Օրնակ`SPF-ի մաթեմատիկան գծային չէ (SPF 30-ը երկու անգամ ուժեղ չէ, քան SPF 15-ը): Շատերը կարծում են, որ SPF 50-ը երկու անգամ ավելի լավ է պաշտպանում, քան SPF 25-ը, բայց ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների կլանման էֆեկտիվությունը բոլորովին այլ կերպ է բաշխվում.

SPF 15-ը պաշտպանում է UVB ճառագայթներից մոտ 93%-ով,

SPF 30-ը պաշտպանում է մոտ 97%-ով,

SPF 50-ը պաշտպանում է մոտ 98%-ով,

SPF 100-ը պաշտպանում է մոտ 99%-ով։

Այսպիսով, SPF 30-ից հետո արդյունավետության աճը շատ չնչին է։ Կարևորը ոչ թե թվի մեծությունն է, այլ քսուկը ճիշտ քանակությամբ և հավասարաչափ քսելը։ Գոյություն ունի «երկու մատի կանոն». մարդիկ սովորաբար քսում են անհրաժեշտ քանակի ընդամենը 25-50%-ը, ինչի պատճառով SPF 50-ը իրականում աշխատում է որպես SPF 15։ Մաշկաբանները սահմանել են հստակ չափաբաժին դեմքի և պարանոցի համար՝ երկու մատի կանոնը։ Պետք է ցուցամատի և միջնամատի երկայնքով (հիմքից մինչև ծայրը) քսուկի երկու հաստ գիծ քաշել. դա այն նվազագույն քանակն է, որն ապահովում է քսուկի տուփի վրա գրված պաշտպանությունը։

Ժամանակակից հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ոչ միայն արևը, այլև մեր հեռախոսների, համակարգիչների էկրանների և լեդ-լամպերի արձակած կապույտ լույսը (High-Energy Visible light կամ HEV) նույնպես նպաստում է մաշկի պիգմենտացիային և ծերացմանը (ֆոտոծերացում)։

Սովորական քիմիական SPF-ները չեն պաշտպանում կապույտ լույսից։ Դրանից պաշտպանվելու համար լավագույն միջոցը տոնային էֆեկտով հանքային SPF-ներն են, որոնք պարունակում են երկաթի օքսիդ։ Հենց այս բաղադրիչն է արգելափակում էկրանների լույսը։

Հարկ է նշել, որ SPF-ը չի կարելի խառնել տոնային քսուկի կամ խոնավեցնող կրեմի հետ: Շատերը ժամանակ խնայելու համար ափի մեջ խառնում են SPF-ը և իրենց սովորական դեմքի կրեմը կամ տոնային հիմքը։ Գիտականորեն ապացուցված է, որ դա չեզոքացնում է պաշտպանությունը։ SPF-ի քիմիական կամ ֆիզիկական ֆիլտրերը պետք է մաշկի վրա ձևավորեն միատարր, անընդհատ թաղանթ։ Այլ նյութեր խառնելիս այդ թաղանթի մոլեկուլային կառուցվածքը խախտվում է, և մաշկի վրա մնում են «բաց պատուհաններ», որոնցով ճառագայթներն ազատ թափանցում են։ Ճիշտ տարբերակն է՝ քսել խոնավեցնողը, սպասել 5 րոպե, ապա քսել SPF-ը։

Գիտական կոնսենսուսը միանշանակ է՝ արևապաշտպան քսուկի օգտագործման օգուտները (քաղցկեղի և ծերացման կանխում) էականորեն գերազանցում են դրա բաղադրիչների հետ կապված հիպոթետիկ ռիսկերը։