99 просмотры

Երակները պատկերող նկարը Հարվեյի Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus գրքից Սիրտանոթային համակարգի մասին ժամանակակից պատկերացումներն սկսել են ձևավորվել բժիշկ Ուիլյամ Հարվեյի (1578–1657) աշխատությունով, ով նկարագրեց արյան շրջանառությունն իր « De motu cordis » (հայ․՝ սրտի շարժման մասին) գրքում։ Անգլիացի հոգևորական Ստիվեն Հեյլսը կատարեց արյան ճնշման առաջին ցուցադրական չափումը 1733 թվականին։ Գերճնշման նկարագրությունը որպես հիվանդություն եկել է մասնավորապես՝ Թոմաս Յանգից (1808 թ․) և հատկապես Ռիչարդ Բրայթից (1836)։ Առանց երիկամների ախտահարման նշանների անձի մոտ արյան ճնշման բարձրացման մասին առաջին զեկույցը ներկայացվել է Ֆրեդերիկ Ակբար Մահոմեդի ( 1849 –1884) կողմից։ Սակայն գերճնշումը որպես կլինիկական առանձին նշան ի հայտ եկավ 1896 թվականին՝ Սցիպիոն Ռիվա Ռոչիի կողմից բազկապատի (մանժետ) օգտագործմամբ աշխատող արյան ճնշաչափի (սֆիգմոմանոմետր) հայտնագործումից հետո։ Սա թույլ տվեց կլինիկաներում կատարել արյան ճնշման չափում։ 1905 թվականին Նիկոլայ Կոռոտկովը զարգացրեց ճնշման չափման մեթոդը՝ նկարագրելով «Կոռոտկովի տոները», որոնք ստետոսկոպով լսվում են զարկերակի վրա՝ ճնշաչափի բազկապատում ճնշման աստիճանական իջեցման ընթացքում։ Պատմականորեն «կոշտ անոթազարկի հիվանդություն» կոչվող վիճակի բուժումը կայացել է որոշակի քանակով արյուն թողնելու (արյունառություն, ռուս.՝ кровопускание) կամ տզրուկների կիրառման մեջ։ Սա խորհուրդ է տրվում Չինաստանի Դեղին Կայսրի, Ավլուս Կոռնելիուս Ցելսիուսի, Գալենի և Հիպոկրատի կողմից։ 19-րդ և 20-րդ դարերում, նախքան գերճնշման արդյունավետ դեղորայքային բուժումը հնարավոր դառնալը, բուժման երեք ձևեր էին օգտագործվում, որոնք բոլորն էլ ունեին բազմաթիվ կողմնակի ազդեցություններ․ աղի խիստ սահմանափակում (օրինակ՝ բրնձային սննդակարգ), սիմպաթէկտոմիա (սիմպաթիկ նյարդային համակարգի որոշակի հարվածների վիրաբուժական եղանակով հատում) և պիրոգենային թերապիան (տենդ առաջացնող նյութերի ներարկում, որն անուղղակիորեն իջեցնում է արյան ճնշումը)։ Գերճնշման դեմ առաջին նյութը նատրիումի թիոցիանատն էր, որն օգտագործվել է 1900 թվականին, սակայն ուներ շատ կողմնակի ազդեցություններ և տարածվածություն չգտավ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մի քանի այլ միջոցներ ևս ստեղծվեցին, որոնցից ամենա հայտնին և ամենաարդյունավետն էին տետրամեթիլամոնիումի քլորիդը և նրա ածանցյալ հեքսամեթոնիումը, հիդրալազինը և ռեզերպինը (որը ստացվում է Rauwolfia serpentina դեղաբույսից)։ Զգալի առաջընթաց եղավ առաջին լավ տանելիություն ունեցող, դեղահաբերի ձևով ընդունվող միջոցների ստեղծումը։ Դրանցից առաջինը քլորթիազիդն է՝ առաջին թիազիդային միզամուղը, որը սինթեզվել էր սուլֆանիլամիդ նյութից, որը հասանելի էր 1958 թվականին։