71 просмотры

Հոգեսոմատիկ ռեակցիա Բժշկի մոտ հիվանդ է եկել վարդերի նկատմամբ խիստ ալերգիայով։ Նկատելով այդ ծաղիկը կաբինետում՝ կինը սկսեց փռշտալ, հազալ և խեղդվել՝ կյանքին սպառնացող ալերգիկ նոպայի ախտանիշները գնալով մեծանում էին։ Սակայն վարդը թղթից էր: Երբ կինը դա հասկացավ, նրա վիճակը հաշված րոպեների ընթացքում վերադարձավ նորմայի։ Այս դասական լեգենդը, իբր նկարագրելով իրական կլինիկական դեպք, հիանալի կերպով ցույց է տալիս մեկ այլ երևույթ, որը բավականին տարածված է այսօր՝ սուր ալերգիկ ռեակցիա ալերգենի աղբյուրի բացակայության դեպքում: Սովորաբար նման դրսևորումները, որոնք առաջանում են միայն հոգեկան գործոններով, կոչվում են հոգեսոմատիկ ռեակցիաներ։ 1970-ականներին Ռոչեսթերի համալսարանի բժշկական կենտրոնի կլինիկական հոգեբան Ռոբերտ Ադերը լրջորեն սկսեց հետաքրքրվել հոգեսոմատիկ ալերգիաներով։ Նա ցանկանում էր պարզել, թե ինչպես է նյարդային համակարգը ազդում իմունային համակարգի վրա՝ առաջացնելով իսկական ալերգիկ կամ ասթմատիկ նոպաների բոլոր ախտանիշները։ Ադերը փորձ է արել առնետների վրա։ Սկզբում նա կերակրեց նրանց քաղցրացված ջրով (շաքարը պայմանական խթան էր), որը զուգակցված էր ցիկլոֆոսֆամիդով՝ դեղամիջոց, որն առաջացնում է սրտխառնոց և ճնշում իմունային ֆունկցիան: Իսկ հետո նա նույն առնետներին տվեց քաղցր ջուր՝ առանց որևէ հավելման՝ նորից ի հայտ եկավ իմունիտետը ճնշող ռեակցիան։ Վերջին հետազոտությունները ոչ սպառիչ, բայց համոզիչ բացատրություն են տվել այն մասին, թե ինչպես է ուղեղն ազդում իմունային համակարգի վրա. սթրեսի ժամանակ, որն առաջանում է ալերգիկ անձի մոտ, երբ տեսնում է ալերգենի պոտենցիալ աղբյուրը, նույնիսկ դեկորատիվ, մակերիկամները մեծ քանակությամբ արտազատում են ադրենալին և կորտիզոլ: Հատուկ ընկալիչների միջոցով այդ հորմոններն ազդում են իմունային համակարգի վրա և խաթարում նրա աշխատանքը։ Ô²ÕˆÕ'ÔºÕˆÕ' ÕˆÕ‰Ô»Õ†Õ‰ // Պլացեբոյի էֆեկտ Շատերը լսել են պլացեբոյի էֆեկտի մասին՝ կեղծ դեղամիջոցների հրաշք բուժիչ ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Դա հայտնի էր մի քանի դար առաջ։ Ինչպես գրել է անգլիացի բժիշկ Ռոբերտ Հուպերը 1811 թվականին իր բժշկական բառարանում՝ Lexicon Medicum, «կան դեղամիջոցներ, որոնք նախատեսված են առաջին հերթին հիվանդին բավարարելու, այլ ոչ թե նրան բուժելու համար»։ Պլացեբոյի էֆեկտի իրական ուսումնասիրությունն սկսվել է 20-րդ դարի կեսերին։ Հենց այդ ժամանակ հայտնվեց պլացեբոյի սահմանումը որպես դեղամիջոց առանց ակտիվ նյութի կամ պարունակող այն չնչին չափաբաժնով, որը ոչ մի կերպ չի ազդում օրգանիզմի վրա։ Վերջին 60 տարիների ընթացքում բազմաթիվ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ պլացեբոները կարող են թեթևացնել ոչ միայն տարբեր տեսակի ցավերը, այլև ասթմայի նոպաները, սուր ալերգիկ ռեակցիաները, գրգռված աղիքի համախտանիշը, դեպրեսիան, տագնապային խանգարումները և այլ հիվանդությունների բազմաթիվ ախտանիշներ: Հետազոտողները նաև նկատել են, որ պլացեբոյի արդյունավետությունը տատանվում է կախված այն ձևից, որով հիվանդն ընդունում է կեղծ դեղամիջոցը. մեծ հաբերն ավելի լավ են օգնել, քան փոքրերը․ ներարկումներն էլ ավելի բարենպաստ ազդեցություն են ունեցել։ Նույնիսկ փորձեր են իրականացվել պլացեբո վիրահատություններով. պարզվել է, որ դրանք ավելի արդյունավետ են, քան ցանկացած կեղծ դեղամիջոց: Երկար ժամանակ ձևական դեղամիջոցների և վիրահատությունների դրական ազդեցությունը հիվանդների ինքնազգացողության վրա վերագրվում էր ինքնահիպնոզին: Սակայն 2000-ականների սկզբին ապացույցներ ի հայտ եկան, որ պլացեբոյի օգտագործումը և հիվանդի հավատը դրա արդյունավետության նկատմամբ կարող են առաջացնել ուղեղի ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ, մասնավորապես՝ բարձրացնել նյարդային հաղորդիչներ էնդորֆինների և դոֆամինի մակարդակը, ինչպես դա տեղի է ունենում ափիոնային նյութեր ընդունելիս, որոնք հանգստացնում են ուժեղ ցավը։