65 просмотры

Դաստակային թունելի համախտանիշը կամ կարպալ թունելի սինդրոմը ամենահաճախ հանդիպող մոնոնևրոպաթիան է։ Դասվում է վերին վերջույթի կոմպրեսիոն մոնոնևրոպաթիաների շարքին։ Մարդիկ հաճախ են ունենում ծայրամասային նյարդերի տեղային ճնշմամբ պայմանավորված զգացողություններ։ Օրինակ՝ ձեռքի վրա քնելիս, ոտքը-ոտքին գցելիս, կողքի պառկելիս, երբ գլուխն արմնկահոդում ծալված ձեռքի վրա է։ Բոլոր այս դեպքերում նյարդի ճզմումն ուղեկցվում է թմրածության, ծակծկոցի, մատներում պարէսթեզիայի զգացումով։ Երկարատև մշտապես կամ պարբերաբար ճզմվելու հետևանքով նյարդացողունը վնասվում է, և զարգանում է, այսպես կոչված, կոմպրեսիոն մոնոնևրոպաթիա։ Դաստակային թունելի համախտանիշն իրենից ներկայացնում է ախտանիշների հանրագումար, որոնք առաջանում են դաստակային խողովակում (թունելում) վերին վերջույթի նյարդերից մեկի՝ միջնակ նյարդի ճզմումից՝ կապված դաստակային թունելի չափսերի և դրա պարունակության անհամապատասխանության հետ։ Կարող է լինել միակողմանի՝ հիմնականում ախտահարելով գերակշռող (դոմինանտ) կողմի ձեռքը։ Սակայն ավելի հաճախ հանդիպում է երկկողմանի դաստակային թունելի համախտանիշ, հատկապես էնդոկրին և հոդային հիվանդությունների ֆոնին։ Առաջին անգամ դաստակային թունելի համախտանիշը նկարագրել է Փեջետը 1854 թվականին՝ մի կնոջ մոտ ճաճանչոսկրի հնացած կոտրվածքից հետո։ Մարին և Ֆուան 1913 թվականին առաջինը նկարագրել են միջնակ նյարդում տեղի ունեցող փոփոխությունները՝ դաստակային կապանի մակարդակին նրա ճզմման ժամանակ։ 1933 թվականին Լեռմոնթն առաջինն իրագործեց դաստակային կապանի հատումը միջնակ նյարդի հետվնասվածքային ճզմման կապակցությամբ։ Համախտանշի ժամանակակից անվանումն առաջարկել է Մյորշը 1938 թվականին։ Դաստակային թունելի կառուցվածքը Դաստակային թունելի հատակը կազմում է ափային ճաճանչ-դաստակային կապանը (lig. radiocarpeum palmare)։ Իսկ դաստակային լայնաձիգ կապանը (lig. carpale transversum), անցնելով դաստակի ոսկրերի գոգավոր ափային մակերեսների վրայով, կազմում է թունելի առաստաղը։ Դաստակային թունելով անցնում են մատների ծալիչների 9 ջլերը և միջնակ նյարդը։ Վերջինս գտնվում է մակերեսորեն՝ անմիջապես դաստակային լայնաձիգ կապանի տակ։ Միջնակ նյարդը, դուրս գալով դաստակային թունելից, բաժանվում է մի քանի շարժիչ և զգացող ճյուղերի՝ նյարդավորելով. Õ©Õ¥Õ¶Õ¡Ö€Õ« (Õ¢Õ©Õ¡Õ´Õ¡Õ¿Õ« Õ°Õ«Õ´Õ«) Õ´Õ¯Õ¡Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¨, I Ö‡ II Õ¸Ö€Õ¤Õ¡Õ¶Õ´Õ¡Õ¶ Õ´Õ¯Õ¡Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¨, բթամատի, ցուցամատի, միջնամատի ափային մաշկը և մատանեմատի ափային մաշկի ճաճանչային կողմը (դրսային երեքուկես մատները)։ բթամատի, ցուցամատի, միջնամատի ծայրերի թիկնային մաշկը։ ÕŠÕ¡Õ¿Õ³Õ¡Õ¼Õ¶Õ¥Ö€ Դաստակային թունելի համախտանիշը բազմապատճառային հիվանդություն է։ Հաճախ դրա զարգացման պատճառը չի հաջողվում հայտնաբերել և այդ դեպքում այն կոչվում է «իդիոպաթիկ»։ Պատճառներից կարելի է թվարկել. 1. Ô±Õ¶Õ¡Õ¿Õ¸Õ´Õ«Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ¿Õ¥Õ²Õ¡Õ·Õ¡Ö€ÕªÕ¥Ö€. Թունելի չափսերի փոքրացում (դաստակի ոսկրերի հոդախախտ, դաստակային կապանի հաստացում, ակրոմեգալիա)։ Թունելի պարունակության մեծացում (ուռուցքներ՝ նևրինոմա, լիպոմա , միելոմա, օստեոմա, գանգլիոն ; մկանների անոմալ փորիկներ; միջնակ զարկերակի լայնացում; հիպերտրոֆիկ ձուսպաթաղանթ; ճաճանչոսկրի հետկոտրվածքային ոսկրակոշտուկ; հետվնասվածքային օստեոֆիտներ; հեմատոմա)։ 2. Õ–Õ«Õ¦Õ«Õ¸Õ¬Õ¸Õ£Õ«Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ£Õ¸Ö€Õ®Õ¸Õ¶Õ¶Õ¥Ö€. Նևրոպաթիաներ ( շաքարային դիաբետ , ալկոհոլիզմ , ամիլոիդոզ ՝ օրինակ, պարբերական հիվանդություն )։ Բորբոքային պրոցեսներ (ջլաբորբ, հոդատապ , ինֆեկցիաներ, ռևմատոիդ արթրիտ , կարծրամաշկություն , օստեոարթրոզ , դերմատոմիոզիտ, համակարգային կարմիր գայլախտ )։ Õ‹Ö€Õ¡ÕµÕ«Õ¶ Õ°Õ¡Õ·Õ¾Õ¥Õ¯Õ·Õ¼Õ« Õ­Õ¡Õ¶Õ£Õ¡Ö€Õ¸Ö'Õ´ (Õ°Õ¸Ö€Õ´Õ¸Õ¶Õ¡Õ¬ Õ¿Õ¥Õ²Õ¡Õ·Õ¡Ö€ÕªÕ¥Ö€ ( Õ°Õ²Õ«Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶ , Õ¤Õ¡Õ·Õ¿Õ¡Õ¶Õ¡Õ¤Õ¡Õ¤Õ¡Ö€, Õ°Õ¸Ö€Õ´Õ¸Õ¶Õ¡Õ¬ Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ¸Ö'Õ´, ÕºÕ¥Ö€Ö…Ö€Õ¡Õ¬ Õ°Õ¡Õ¯Õ¡Õ¢Õ¥Õ²Õ´Õ¶Õ¡Õ¾Õ¸Ö€Õ«Õ¹Õ¶Õ¥Ö€, Õ´Õ«Ö"Õ½Õ¥Õ¤Õ¥Õ´Õ¡, Õ³Õ¡Ö€ÕºÕ¡Õ¯Õ¡Õ¬Õ¸Ö'Õ´ ), Õ¿Ö‡Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ°Õ¥Õ´Õ¸Õ¤Õ«Õ¡Õ¬Õ«Õ¦ (Õ¤Ö€Õ¾Õ¡Õ® Ö†Õ«Õ½Õ¿Õ¸Ö'Õ¬Õ¡ÕµÕ« Õ¯Õ¸Õ²Õ´Õ¸Ö'Õ´)Ö‰ 3. Դաստակի որոշակի դիրք և սովորույթային գործողություններ (մասնագիտական, կենցաղային, սպորտային). ÔµÖ€Õ¯Õ¡Ö€Õ¡Õ¿Ö‡ Õ¡Õ·Õ­Õ¡Õ¿Õ¡Õ¶Ö" Õ°Õ¡Õ´Õ¡Õ¯Õ¡Ö€Õ£Õ¹Õ¸Õ¾ Õ¯Õ¡Õ´ Õ½Õ´Õ¡Ö€Õ©Ö†Õ¸Õ¶Õ¸Õ¾Ö‰ ÕƒÕ¡Õ³Õ¡Õ¶Õ¹-Õ¤Õ¡Õ½Õ¿Õ¡Õ¯Õ¡ÕµÕ«Õ¶ Õ°Õ¸Õ¤Õ« Õ°Õ¡Õ³Õ¡Õ­Õ¡Õ¯Õ« Õ¯Ö€Õ¯Õ¶Õ¾Õ¸Õ² Õ®Õ¡Õ¬Õ¸Ö'Õ´-Õ¿Õ¡Ö€Õ¡Õ®Õ¸Ö'Õ´Ö‰ Ô´Õ¡Õ½Õ¿Õ¡Õ¯Õ« Õ¯Ö€Õ¯Õ¶Õ¾Õ¸Õ² ÕºÕ¿Õ¸Ö'Õ¿Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ´Õ¡Õ¶ Õ·Õ¡Ö€ÕªÕ¸Ö'Õ´Õ¶Õ¥Ö€Ö‰ Õ"Õ¡Õ¿Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ·Õ¡Ö€ÕªÕ¸Ö'Õ´Õ¶Õ¥Ö€ Õ¿Õ¡Ö€Õ¡Õ®Õ¡Õ® Õ¤Õ¡Õ½Õ¿Õ¡Õ¯Õ¸Õ¾Ö‰ Ô¾Õ¡Õ¶Ö€Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ¯Ö€Õ¸Ö'Õ´ Õ¿Õ¡Ö€Õ¡Õ®Õ¡Õ® Õ¤Õ¡Õ½Õ¿Õ¡Õ¯Õ¸Õ¾Ö‰ Դաստակի անշարժացում գիպսակապով ծալման և ծղիկային շեղման դիրքում։ Ô´Õ¡Õ½Õ¡Õ¯Õ¡Ö€Õ£Õ¸Ö'Õ´ Ըստ զարգացման պատճառի դաստակային թունելի համախտանիշը լինում է իդիոպաթիկ և երկրորդային։ Ըստ զարգացման ընթացքի լինում է սուր և քրոնիկ դաստակային թունելի համախտանիշ։ Ընդ որում, քրոնիկի ժամանակ, տեղի ունեցած ախտաֆիզիոլոգիական տեղաշարժերից կախված, տարբերում են 3 շրջան. ÕŽÕ¡Õ² Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶, Õ"Õ«Õ»Õ«Õ¶ Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶, ÕˆÖ'Õ· Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶Ö‰ Ô¿Õ¬Õ«Õ¶Õ«Õ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ ÕºÕ¡Õ¿Õ¯Õ¥Ö€ Հաճախ հիվանդները գանգատվում են դաստակի ցավերից, ձեռքի թուլությունից (ձեռքից առարկաները կարծես «վայր են ընկնում»), ափի շրջանի ու I-III մատների ծակծկոցներից ու թմրածությունից։ Տիպիկ գանգատը ձեռքում ցավի սաստկացումն է, ծակծկոցները և ծանրության զգացումը հատկապես գիշերային ժամերին, որոնք ստիպում են հիվանդին արթնանալ, ձեռքն իջեցնել, թափահարել ու մատներն ինտենսիվորեն ծալել-տարածել։ Աշխատանքի ժամանակ, հատկապես, եթե այն պահանջում է ճաճանչ-դաստակային հոդի կրկնվող շարժումներ, ախտանիշները սովորաբար սաստկանում են։ Ոչ հազվագյուտ դիտվում է ցավի ճառագայթում դեպի բազկի, ուսագոտու շրջան։ Ըստ զարգացման շրջանների ախտանիշներն ի հայտ են գալիս հետևյալ կերպ. 1. ÕŽÕ¡Õ² Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶. գիշերային ցավեր, ծակծկոցներ (պարէսթեզիա) I-III մատներում, Õ¤Õ«Ö€Ö"Õ¡ÕµÕ«Õ¶ Õ©Õ´Ö€Õ¡Õ®Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Ö‰ Դաստակային թունելի համախտանիշ. ուշ շրջան։ Կարմիր սլաքով նշված է թենարի ապաճումը (ատրոֆիան), իսկ դեղնով՝ դաստակի լիպոման։ 2. Õ"Õ«Õ»Õ«Õ¶ Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶ . Õ©Õ¸Ö'Õ¬Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶, ուռածության զգացում։ 3. ÕˆÖ'Õ· Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶ . զգացողության թուլացում, I-III մատների մաշկի քրտնարտադրության (սուդոմոտոր) փոփոխություններ և մատնահետքերի հարթեցում, Õ©Õ¥Õ¶Õ¡Ö€Õ« Õ¡ÕºÕ¡Õ³Õ¸Ö'Õ´ (Õ¡Õ¿Ö€Õ¸Ö†Õ«Õ¡), Õ¢Õ©Õ¡Õ´Õ¡Õ¿Õ« Õ¯Õ¡Ö€Ö‡Õ¸Ö€ Õ·Õ¡Ö€ÕªÕ¸Ö'Õ´Õ¶Õ¥Ö€Õ« Õ¯Õ¸Ö€Õ¸Ö'Õ½Õ¿, I միջմատնային տարածության նեղացում։ Ô±Õ­Õ¿Õ¸Ö€Õ¸Õ·Õ¸Ö'Õ´ 1. Զգացողության թեստեր. նյարդավորման խտության (ստատիկ և դինամիկ երկկետային տարբերակման) և շեմքային (Սեմս-Վեյնշտայնի մոնոֆիլամենտային, վիբրացիոն) թեստերը։ 2. Հրահրիչ (պրովոկացիոն) թեստեր. Ֆալենի թեստ՝ դաստակի առավելագույն պասիվ ծալումը 1 րոպեի ընթացքում հանգեցնում է միջնակ նյարդի նյարդավորման գոտում (ճաճանչային կողմի 3.5 մատների) պարէսթեզիայի զարգացման։ Կա նաև այդ թեստի շրջված տարբերակը (ռևերս-Ֆալեն), երբ դաստակը և մատները տարածում են։ Թինելի թեստ՝ դաստակային թունելի շրջանում պերկուսիան հարուցում է պարէսթեզիա։ Բերգերի թեստ՝ մատներն առավելագույն ծալելիս (դաստակային թունելի պարունակության մեծացում՝ դրա մեջ որդանման մկանների տեղաշարժման հաշվին), 1 րոպեում զարգանում է պարէսթեզիա։ Լարանի թեստ՝ բազկի վրա լարան դնելուց հետո մինչև 1 րոպե անց զարգանում է թմրածություն և պարէսթեզիա I-III մատներում։ Ô²Õ¸Ö'Õ©Õ¨ Õ°Õ¡Õ¯Õ¡Õ¤Ö€Õ¸Õ² Õ´Õ¯Õ¡Õ¶Õ« (m. opponens pollicis) Õ¡Õ¿Ö€Õ¸Ö†Õ«Õ¡ÕµÕ« Õ½Õ¿Õ¸Ö'Õ£Õ´Õ¡Õ¶ Õ©Õ¥Õ½Õ¿Ö‰ 3. Էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտություններ. Էլեկտրոնեյրոմիոգրաֆիա՝ ԷՆՄԳ։ 4. Ճառագայթաբանական հետազոտություն. ուլտրաձայնային հետազոտություն, ռենտգենագրություն, համակարգչային շերտագրություն, մագնիսառեզոնանսային հետազոտություն՝ կարպալ թունելի պարունակությունը որոշելու նպատակով։ Ô²Õ¸Ö'ÕªÕ¸Ö'Õ´ ÕˆÖ€Ö"Õ¡Õ¶ Õ¾Õ¡Õ² Õ§ Õ¯Õ¡Õ¿Õ¡Ö€Õ¾Õ¸Ö'Õ´ Õ¡Õ­Õ¿Õ¸Ö€Õ¸Õ·Õ¸Ö'Õ´Õ¨, Õ¡ÕµÕ¶Ö"Õ¡Õ¶ Õ¡Õ¾Õ¥Õ¬Õ« Õ§ Õ´Õ¥Õ®Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ´ Õ¸Õ¹ Õ¾Õ«Ö€Õ¡Õ°Õ¡Õ¿Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ (Õ¯Õ¸Õ¶Õ½Õ¥Ö€Õ¾Õ¡Õ¿Õ«Õ¾) Õ¥Õ²Õ¡Õ¶Õ¡Õ¯Õ¸Õ¾ Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ¾Õ¥Õ¬Õ¸Ö' Ö‡ Õ¬Õ«Õ¡Ö€ÕªÕ¥Ö" Õ¡ÕºÕ¡Ö"Õ«Õ¶Õ¾Õ¥Õ¬Õ¸Ö' Õ°Õ¡Õ¾Õ¡Õ¶Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ©ÕµÕ¸Ö'Õ¶Õ¨Ö‰ ÔµÕ©Õ¥ Õ¾Õ¡Õ² Ö‡ Õ´Õ«Õ»Õ«Õ¶ Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ¸Ö'Õ´ Õ¶Õ·Õ¡Õ¶Õ¡Õ¯Õ¾Õ¸Ö'Õ´ Õ§ Õ¯Õ¸Õ¶Õ½Õ¥Ö€Õ¾Õ¡Õ¿Õ«Õ¾ Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ¸Ö'Õ´, Õ¡ÕºÕ¡ Õ¸Ö'Õ· Õ·Ö€Õ»Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ´ Õ±Õ¥Õ¼Ö"Õ« Õ¾Õ«Ö€Õ¡Õ¢Õ¸Ö'ÕµÕªÕ¨ Õ½Õ¿Õ«ÕºÕ¾Õ¡Õ® Õ§ Õ¬Õ«Õ¶Õ¸Ö'Õ´ Õ¡Õ¼Õ¡Õ»Õ¡Ö€Õ¯Õ¥Õ¬ Õ¾Õ«Ö€Õ¡Õ°Õ¡Õ¿Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ¢Õ¸Ö'ÕªÕ¸Ö'Õ´Ö‰ Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից