39 просмотры

Կորոնավիրուսը, որքան էլ բոլորս հոգնած լինենք այդ բառից ու երևույթից, չենք կարող չընդունել՝ ամբողջովին փոխել է մեր կյանքը ու այն լցրել մի շարք անհանգստություններով, սահամանափակումներով, խնդիրներով և հոգսերով։ Արդեն 4 ամիս է՝ բոլորս ապրում ենք սթրեսային իրավիճակում, հաճախ «լուռ» դիմակայելով դրան, և չենք էլ նկատում կամ չենք ուզում նկատել, թե որքան է այն ազդում մեր կյանքի՝ մեր հոգեկան և ֆիզիկական առողջության վրա։ Ճիշտ է՝ համավարակից բոլորն են տուժել՝ կանայք, տղամարդիկ, երեխաները, բայց մի շարք հոդվածներ ու հետազոտություններ փաստում են, թե որքան ծանր է այն անդրադարձել առավելապես կանանց վրա, հատկապես այն հասարակություններում, որտեղ կանանց վրա է դրված տնային գործերի և երեխաների խնամքի հիմնական մասը։ Վերջինիս եթե գումարում ենք աշխատանքը,որը հստակ ժամեր կարծես արդեն չունի, ապա ակնհայտ է դառնում, որ կանանց բեռը կրկնապատկվել կամ նույնիսկ եռապատկվել է։ Զրուցել ենք հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Իրինա Խանամիրյանի հետ և փորձել ենք պարզել, թե որքանով է այս շրջանը վտանգավոր կանանց համար, և թե ինչի կարող է հանգեցնել այն։ Փորձել ենք նաև գործնական մի քանի քայլ առաջարկել սթրեսին դիմակայելու և ինչու ոչ նաև՝ այն հաղթահարելու համար։ Հարց 1: Ինչո՞վ է այս շրջանը վտանգավոր կանանց համար։ Ի՞նչ վտանգներ է իր մեջ կրում այդ հուզական այրումը և ինչի՞ կարող է այն հանգեցնել։ Ô»Ö€Õ«Õ¶Õ¡ - «Հուզական այրում» տերմինը, ընդունված էր կիրառել հիմնականում աշխատանքային և մասնագիտական ոլորտում։ Բայց քսանմեկերորդ դարի տեմպի ու արագության հետ, այս տերմինը դարձել է համաշխարհային, համամարդկային տերմին ու արդեն բոլոր ոլորտներում էլ կիրառվում է։ Հուզական այրման ամենավտանգավոր կողմն այն է, որ մենք դ ա չենք զգում։ Այսինքն՝ մեզ անընդհատ թվում է, որ մենք դեռ կարող ենք։ Եթե մի քիչ էլ մեր վրա աշխատենք, դեռ կարող ենք։ Մեկ օր հանգիստ վերցնենք, մնացած օրերը աշխատենք, ու կարող ենք շարունակել։ Մի քիչ քնենք, հանգստանանք, հետո կարող ենք շարունակ ել։ Սա թակարդ է ․ մեզ թվում է, թե մենք դեռ կարող ենք, բայց չենք էլ զգում, որ այդ ամենը, կամաց-կամաց կուտակվելով, առաջացնում է հուզական այրում։ Հետագայում, եթե դրան չենք արձագանքում, այն սկսում է ազդել թե՛ մեր ֆիզիկական, թե՛ կոգնիտիվ համակարգի, թե՛ մեր մոտիվացիոն համակարգի վրա։ Գալիս է մի պահ, որ արդեն, ինչ էլ անենք, չենք վերականգնվում։ Այսինքն՝ անցնում ենք հետ վերադառնալու կետը։ Այդ ժամանակ, եթե անգամ մարդը գնում է մեկ շաբաթ հանգստանում, ապա վերադառնալով աշխատանքին, ընդամենը մեկ շաբաթ անց կրկին հայտնվում է նույն իրավիճակում։ Հատկապես կանայք, քանի որ նրանց բեռը շատ է և ծանր, շատ ավելի հավանական է, որ հուզական այրման առաջ կանգնեն։ Աշխարհը առաջ է գնում, կանայք շարունակում են հաստատել իրենց դերը, փոխվում է կանանց դիրքը հասարակությունում ։ Բայց դեռ շատ քիչ կանայք են, որ տան վերաբերյալ մյուս հարցերն իրենց վրայից «հանել» են։ Ստացվում է՝ կանայք՝ հատկապես Հայաստանում կամ համանման սոցիալական և մշակութային նորմեր ունեցող այլ երկրներում, համակցում են մի քանի դեր ․ նույն կերպ պետք է տան տիկին մնան, լավ մայրիկ լինեն և աշխատեն։ Արդեն եռակի, քառակի բեռ են իրենց վրա վերցնում ու հաճախ իրենց ռեսուրսները ճիշտ չեն գնահատում, արդյունքում՝ առաջանում է այս հուզական այրումը՝ մոխրացումը։ Ինչի հետևանքով էլ առաջանում են ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական խնդիրներ, ապատիկ զգացողություն և ցանկությունների կորուստ։ Ես իմ աշխատանքի ընթացքում հանդիպում եմ մոխրացման կարգավիճակում գտնվող կանանց, որոնք այլևս ոչինչ չեն ցանկանում։ Նույնիսկ, եթե նախկինում հաճույքով ֆիլմ էին դիտում, այլևս չեն դիտում կամ հաճույքով չեն դիտում։ Նաև հանդիպել եմ կանանց, որոնք ասում են, գուցե ավելի լավ է կորոնավիրուսով վարակվենք ու մի երկու շաբաթ գնանք մի տեղ փակվենք, հանգստանանք։ Բայց սա վտանգավոր է ․ կանանց թվում է, որ պետք է հիվանդանան, որ հնարավորության ստանան հանգստանալու։ Ցավոք, մենք մեր մշակույթում նաև ունենք այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսիք են՝ «մեռնեմ, պրծնեմ», «գնամ-չգամ», որը կարծես ապացուցում է մեր պնդումը։ Պետք է ծայրահեղը լինի, նոր մենք մեզ թույլ տանք հանգստանալ։ Մոխրացման ժամանակ կորչում է կյանքի «համը» ու «հոտը» ․ այլևս ոչնչի հավես չի լինում։ Մոխրացման ժամանակ շատ կանանց մոտ նույնիսկ բնական պահանջմունքներն են սկսում տուժել, օրինակ՝ սովածություն զգալ, նստել և հաճույքով, այլ ոչ՝ մեխանիկորեն սնվել։ Մոխրացումը նաև ազդում է սեռական կյանքի վրա, մարդն ուղղակի սկսում է օրը մթնեցնել ու կենտրոն ա նալ միայն աշխատանքային վերջնաժամկետների վրա՝ հաճախ մոռանալով, թե այդ օրվանից ուրիշ ինչ հասկացավ։ Հարց 3 ։ Եր բ և ինչ նշանների առկայության դեպքում անպայման պետք է դիմել հոգեբանի։ Հնարավոր է արդյոք այդ սահմանը անձամբ տեսնել ու գործել։ Ô»Ö€Õ«Õ¶Õ¡ -Ցավը նրանում է, որ շատ հաճախ մենք այդ կետն էլ ենք հատում, ու հոգեբանին դիմելու ուժ այլևս չի լինում։ Հաճախ կանայք մտածում են ․ «Ինչ պետք է ինձ հոգեբանն ասի, որ ես չգիտեմ։ Ես էլ գիտեմ, որ ծանրաբեռնված եմ, հոգնած եմ»։ Բայց հոգեբանին դիմելու դեպքում, պետք է ուժ ու ռեսուրս ունենալ, պետք է պատրաստ լինել, որ քո կյանքում ինչ-որ բան ես փոխելու։ Ցավոք, Հայաստանում հոգեբանի մոտ կանայք սկսում են հայտնվել արդեն բժիշկների հորդորով։ Քանի որ կանանց մոտ սկսում են տարբեր ֆիզիկական խնդիրներ։ Ցավում եմ, բայց հաճախ մինչև չի հասնում ֆիզիկական խնդրի, կանայք դժվար են հասկանում, որ պետք է ինչ-որ բան իրենց կյանքում փոխեն։ ÔµÕ¯Õ¥Ö" Õ°Õ«Õ´Õ¡ Õ¡Õ¶Õ¤Ö€Õ¡Õ¤Õ¡Õ¼Õ¶Õ¡Õ¶Ö" Õ°Õ¸Õ£Õ¥Õ¢Õ¡Õ¶Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ¶Õ·Õ¡Õ¶Õ¶Õ¥Ö€Õ«Õ¶, Õ¸Ö€Õ¸Õ¶Ö" Õ¯Õ¡Ö€Õ¸Õ² Õ¥Õ¶ Õ°Õ¸Ö'Õ·Õ¥Õ¬, Õ¸Ö€ Õ¯Õ¸Õ£Õ¶Õ«Õ¿Õ«Õ¾ Õ°Õ¡Õ´Õ¡Õ¯Õ¡Ö€Õ£Õ¶ Õ¡ÕµÕ¬Ö‡Õ½ Õ¹Õ« Õ¤Õ«Õ´Õ¡Õ¶Õ¸Ö'Õ´Ö‰ Դյուրագրգիռություն։ Եթե փոքր ազդակների դեպքում սկսել եք շատ ուժեղ արձագանքել կամ սկսել եք հաճախ երեխաների վրա թափել ձեր էմոցիաները, չեք կարողանում կառավարել ձեզ այդ պահին, իսկ հետո մեղքի զգացում եք ունենում։ Կենտրոնացում։ Եթե նախկինում կարող էիք կենտրոնանալ ու մի քանի գործ համատեղ անել, իսկ հիմա այլևս չեք կարողանում։ Հաճախ եք բողոքում հիշողությունից, ավելի մոռացկոտ եք դարձել։ Տրամադրության անկում։ Պետք է նաև ուշադրություն դարձնեք տրամադրության կտրուկ փոփոխություններին։ Ցանկությունների կորուստ։ Այլևս ոչնչի հավես չունեք, ոչինչ չեք ցանկանում։ Անգամ եթե ձեզ ասեն, եկե՛ք ծով գնանք, սկսում եք մտածել, որ պետք է ճամպրուկ հավաքել, հետո բերել լվանալ այդ ամենը, սկսում եք ծանրացնել ամեն ինչը։ Հարց 4: Ի նչից հասկանալ ու ինչպես սկսել պայքարը։ Ô»Ö€Õ«Õ¶Õ¡ -Իրականում, խնդրի լուծումը այս երեք Գ-երից է սկսվում։ Գիտակցում։ Կինը պետք է նախ գիտակցի, որ ինչ-որ բան այն չէ, որ նա դարձել է դյուրագրգիռ, ջղային, ոչ մեկի հավես այլևս չունի։ Առաջացել է շփման խնդիր, մարդը չի ուզում ոչ մեկի հետ խոսի, շփվի։ Պետք է նախ գիտակցել, որ ինչ որ բան այն չէ։ Գնահատում։ Գիտակցելուց հետո պետք է գնահատել, թե ինչը այն չէ։ Կինը պետք է գնահատի իր պահանջմունքները։ Պետք է պատասխանի «Ես այսօր ինչի՞ կարիք ունեմ» հարցին։ Հնարավոր է մեկ կամ երկու օր քնելու, մեկ կամ երկու օր առանց երեխաների մնալու, գուցե ամուսնու հետ առանձին ժամանակ անցկացնելու կարիք կա։ Անհրաժեշտ է այդ պահանջմունքները հասկանալ, հետո անցնել երրորդ քայլին և պարզել՝ ինչ կարող է նա անել։ Գործողություն ։ Երբ գնահատում եք կարիքները ու պարզում, թե որ կարիքը կարող եք բավարարել, պետք է անցնել գործի։ Խնդրի լուծումը ինձ համար միշտ սկսվում է անձից անձի գիտակցումից։ Այ, հետաքրքիր է՝ ինչ կլինի, եթե դուք սուրճը սկսեք հանգիստ խմել, սկսեք ձեզ համար ժամանակ առանձնացնել։ Հաճախ այստեղ գերակշռում է վախերի ու տագնապների գործոնը ․ կանանց մի մաս մտածում է, որ իրեն այլևս չեն սիրի, մյուս մասը մտածում է, որ աշխատանքը կկորցնի, կանանց մի խումբ էլ համարում է, որ պետք է լավագույնը լինի, որ արդարացնի այդ պաշտոնն ու այդ աշխատավարձը կամ այդ դերը։ Կանանց անընդհատ թվում է, թե իրենք պետք է իրենց տեղը գրավեն, անընդհատ պայքարեն դրա համար, անընդհատ պարտավոր են ինչ որ բան անել ու ինչ որ բան զոհաբերել։ Կանայք կարծես սովոր չեն, որ կարող են ուղղակի «լինել», և դա նորմալ է։ Որ կանանց կարող են և պետք է ընդունեն, երբեմն կամ հաճախ ճաշ չպատրաստած, ափսեները չլվացած, աշխատանքի մի մասը չկատարած, բայց սուրճ վայելելիս, առանձին ֆիլմ դիտելիս։ Համարձակություն է պետք։ Երբեմն, երբ սկսում ես փորձարկել, տեսնում ես, որ աշխարհը չի փլվում։ Որ քո պատկերացրած աշխարհը չի փլվում, ընդհակառակը աշխարհը սկսում է այլ կերպ պտտվել՝ հաշվի առնելով նաև քո կարիքները։ Այդ վախը ենթագիտակցորեն մեզ ստիպում է փոքրանալ, կռանալ ու ուղերձ է ուղարկում, որ դուք կարող եք ինձ տիրել/կառավարել։ Ես կարծում եմ՝ առաջինը կնոջ գիտակցության փոփոխություն է պետք։ Կինը ունի իր տեղը, իրավունք ունի ուղղակի լինելու և պարտավոր չէ ինչ-որ բան անել, որ իրեն սիրեն , տեսնեն , գնահատեն։ Կինը պետք է ինքն իրեն սիրի, նաև իր կարիքները տեսնի ու ժամանակ առ ժամանակ դրանց առաջնահերթություն տա։ Õ†ÕµÕ¸Ö'Õ©Õ¨` babycef.am